Русија сè уште останува главен снабдувач на природен гас за Србија.
Како што објави претседателот на Србија, Александар Вучиќ, на 30 март, Србија доби продолжување на постојниот договор за снабдување со гас од Русија.
Вучиќ го објави ова по телефонскиот разговор со рускиот претседател Владимир Путин. Новиот договор е закажан за три месеци, а според него, Србија ќе може да увезува шест милиони кубни метри гас од Русија.
Вучиќ на прес-конференцијата рече дека цената на гасот ќе биде помеѓу 320 и 330 долари за илјада кубни метри. Тој ги оцени овие услови како „многу поволни“, за што му се заблагодари на Путин.
Краткорочниот договор постигнат во декември истекува на 31 март.
Од руската инвазија на Украина, Србија ја намалува својата зависност од гас од Москва, но сепак во моментов повеќе од 80 проценти од нејзините енергетски потреби се покриени од Русија.
Тоа потпирање од Русија, како што оцени унгарскиот експерт за енергија Атила Холод за РСЕ, е условено и од економски и од политички фактори.
Но, тој верува дека во моментов економскиот фактор е сè уште понепосреден.
„Рускиот гас се испорачува во Србија долго време под релативно поволни услови, а постојната инфраструктура и трговските односи ја прават таа опција најлесна на краток рок“, рече тој.
Во исто време, како што вели Холода, политичката димензија е исто така несомнено важна, во која Белград се стреми да зачува стабилни односи со Москва, со јасно балансирање во однос на нејзиниот пат кон ЕУ.“
ЕУ се обидува да ги намали приходите од енергија на Русија за војната во Украина и планира целосно да го прекине увозот на руска нафта и гас до 1 јануари 2028 година.
Постепеното прекинување на увозот на руски гас на територијата на ЕУ започна на почетокот на годината и не се однесува на транзитот на руски гас кон трети земји. Сепак, ЕУ очекува Србија, како земја-кандидат за пристапување, постепено да се усогласи со сите одлуки.
Србија е единствената земја-кандидат за ЕУ во Западен Балкан која не воведе санкции врз Русија за нејзината инвазија на Украина.
Србија веќе купува гас од Азербејџан, преку Бугарија, а изградбата на гасовод до Северна Македонија, кој би обезбедил пристап до течен природен гас од Грција, треба да започне оваа година.
ЕУ се обидува да ги намали приходите од енергија на Русија за војната во Украина и планира целосно да го прекине увозот на руска нафта и гас до 1 јануари 2028 година.
Постепеното прекинување на увозот на руски гас на територијата на ЕУ започна на почетокот на годината и не се однесува на транзитот на руски гас до трети земји. Сепак, ЕУ очекува Србија, како земја-кандидат за пристапување, постепено да се усогласи со сите одлуки.
Србија е единствената земја-кандидат за ЕУ во Западен Балкан која не воведе санкции против Русија за нејзината инвазија на Украина.
Србија веќе купува гас од Азербејџан, преку Бугарија, а изградбата на гасовод до Северна Македонија, кој би обезбедил пристап до течен природен гас од Грција, треба да започне оваа година.
Може ли Азербејџан да го замени рускиот гас?
Србија за прв пат ги диверзифицираше своите извори на снабдување со гас со договорот со азербејџанската државна енергетска компанија СОКАР на крајот од 2023 година.
Сепак, иако количината на руски гас на српскиот пазар се намалува, таа сè уште е доминантна.
Според податоците од Министерството за рударство и енергетика, во првите три месеци, Србија увезла 96 милиони кубни метри гас од Азербејџан, што е шест пати помалку од вкупната количина увезена од Русија.
Во одговорот до РСЕ, Министерството изјави дека од почетокот на годината до 22 март, Србија увезла 576 милиони кубни метри гас од Русија, или просечно 214,6 милиони месечно.
Додека во истиот период, од Азербејџан се увезени 96 милиони кубни метри гас, односно просечно 35,5 милиони месечно.
Министерството за енергетика и рударство за РСЕ изјави дека Србија е подготвена за поголем увоз од Азербејџан.
Како што наведоа, за зимскиот период од ноември до март се обезбедени фиксни количини во опсег од 100.000 до еден милион кубни метри дневно со опција до 1,5 милиони кубни метри дневно.
„Во дискусиите што редовно се водат со претставниците на СОКАР, се разгледува опцијата за флексибилно снабдување до 2,5 милиони кубни метри дневно“, се вели во одговорот на Министерството.
Тие забележуваат дека увозот зависи исклучиво од цената на гасот „бидејќи во тој случај се плаќа цената што е на берзата, која е повисока од цената на рускиот гас што Србија моментално ја плаќа“.
Азербејџанската SOCAR не одговори на прашањето на РСЕ дали може да ги зголеми испораките на гас за Србија и од што би зависило тоа.
Во 2025 година, азербејџанскиот гас учествуваше со осум проценти во вкупниот увоз. Ова е зголемување од пет проценти во споредба со 2024 година, кога уделот на гасот од Азербејџан изнесуваше 2,9 проценти.
Експертот за енергија Атила Холода вели дека уделот на азербејџанскиот гас е сè уште доста низок, главно затоа што инфраструктурата и договорите се понови во споредба со долгогодишното снабдување од Русија.
„Како и фактот дека Азербејџан сè уште не може самостојно да ги замени руските количини за Србија во голем обем“, додаде тој.
Што е направено досега?
Интерконекторот Бугарија-Србија, отворен во декември 2023 година, преку кој азербејџанскиот гас пристигнува во Србија, овозможи физички пристап до неруски правци за снабдување.
Сепак, Холода истакнува дека самата физичка инфраструктура не значи автоматски целосна замена на краток рок.
„Тоа зависи и од достапноста на различни извори на снабдување, долгорочните договори, регионалната конкуренција за количини и уредувањето на домашниот пазар“, рече тој.
Србија ги диверзифицира изворите и правците за снабдување со природен гас со изградба на гасни интерконекции кон Северна Македонија, што би обезбедило пристап до течен природен гас од Грција и Романија.
Беше објавено дека завршувањето на тие проекти се очекува до 2028 година.
„Србијагас“, која е задолжена за снабдување со гас, резервираше 300 милиони кубни метри гас во грчкиот терминал за течен природен гас во Александрополис за период од 10 години.
Србија, исто така, планира да обезбедува 500 милиони кубни метри годишно преку заедничкиот механизам за набавка на гас на ЕУ, на кој се приклучи во 2025 година.
Таа количина, според официјалните лица, претставува една петтина од потребите на земјата.
Исто така, на крајот на февруари, Србија и уште 12 земји се приклучија на американската иницијатива за зајакнување на безбедноста на снабдувањето со природен гас во Централна и Источна Европа.
Потоа официјалните лица објаснија дека Србија ќе може да купува американски течен природен гас, но дека овој гас, произведен од нафтен шкрилец, не може да биде поевтин од конвенционалниот природен гас.
Може ли да се замени рускиот гас?
Експертот за енергетика Атила Холода вели дека Србија може целосно да го замени рускиот гас со текот на времето.
Целосна замена, како што објаснува тој, би барала комбинација од поголеми количини гас од Азербејџан и пристап до течен природен гас преку Грција, а можеби и Хрватска.
Исто така, „посилни регионални меѓусебни врски и посигурни комерцијални договори со добавувачи кои не се руски“.
„Целосна замена на многу краток рок е малку веројатна, но значително намалување на зависноста од Русија е реално во следните неколку години, доколку се спроведе соодветна инфраструктура и договори“, оцени тој.
Тој заклучи дека Србија сè уште не ги исцрпила сите достапни можности за диверзификација на изворите и снабдувањето со гас.
Според податоците од Министерството за енергетика, Србија има 587,5 милиони кубни метри природен гас во подземното складиште Банатски Двор и во Унгарија.