Нафтен шок повторно го тресе глобалниот пазар откако на 13 мај Меѓународната агенција за енергија предупреди дека светските резерви на нафта се намалуваат со рекордно темпо, цената на брентот се движи околу 107 долари за барел, а кризата околу Ормускиот теснец го држи пазарот во страв од нови поскапувања. Според најновите извештаи, конфликтот со Иран веќе избришал дел од очекуваниот глобален вишок и го претворил пазарот во зона на висока неизвесност.
Bloomberg Adria, повикувајќи се на ИЕА, објави дека глобалните регистрирани залихи на нафта во март и април се намалувале со темпо од околу 4 милиони барели дневно. Во истиот период, според ИЕА, набљудуваните глобални резерви, вклучително и нафтата на море, се намалиле за околу 250 милиони барели, што е сигнал дека пазарот повеќе не работи со вообичаената заштитна перница.
Клучот на кризата е Ормускиот теснец, преку кој во нормални услови минува значаен дел од светската нафта и течниот природен гас. ИЕА наведува дека производството од земјите во Заливот погодени од ограничениот проток низ Ормус во април било 14,4 милиони барели дневно под предвоените нивоа, додека глобалното снабдување паднало за уште 1,8 милиони барели дневно.
Цените засега не експлодираат неконтролирано, но остануваат високи и нервозни. Reuters објави дека на 13 мај брентот се тргувал околу 107,44 долари за барел, додека американската WTI нафта била околу 102,90 долари. Еден ден претходно, брентот затвори на 107,77 долари, а WTI на 102,18 долари, поради слабите изгледи за брз договор меѓу Вашингтон и Техеран.
Притисокот се гледа и во американските резерви. Според најновите податоци на EIA за неделата што заврши на 8 мај, комерцијалните резерви на сурова нафта во САД се намалиле за 4,3 милиони барели, на 452,9 милиони барели, повеќе од очекувањата на аналитичарите. Резервите на бензин паднале за 4,1 милиони барели, на 215,7 милиони барели, што го зголемува ризикот од поскапувања пред сезоната на поголема потрошувачка.
ОПЕК, пак, ја спушти прогнозата за раст на глобалната побарувачка во 2026 година. Според Reuters, организацијата сега очекува побарувачката да порасне за 1,17 милиони барели дневно, наместо претходно предвидените 1,38 милиони. ОПЕК+ во април произведувал просечно 33,19 милиони барели дневно, што е пад од 1,74 милиони барели во однос на март.
Пазарот сега се движи меѓу два спротивни сигнала: од една страна, ограниченото снабдување и празнењето на резервите ја туркаат цената нагоре; од друга, високите цени и послабата економска активност веќе ја намалуваат потрошувачката. ИЕА очекува глобалната побарувачка за нафта во 2026 година да се намали за 420 илјади барели дневно, со најсилен удар во вториот квартал, особено во петрохемискиот сектор и авијацијата.
За Македонија и регионот, ова не е далечна берзанска приказна. Ако високите цени се задржат, притисокот може да се прелее врз горивата, транспортот, производството, храната и инфлациските очекувања, особено во економии што зависат од увоз на енергенси. Засега главното прашање не е само колку ќе чини барелот, туку колку долго светот ќе ги троши резервите додека Ормус останува тесно грло на глобалната енергија.