Европската Унија влегува во сериозен судир околу новиот седумгодишен буџет, при што богатите членки бараат кратење на трошоците, а посиромашните држави предупредуваат дека тоа може да ги загрози земјоделството, регионалниот развој и економската стабилност во Унијата. Во суштина, битката не е само за пари, туку и за тоа каква Европа ќе постои во иднина и кои приоритети ќе доминираат, безбедноста и одбраната или социјалната и економската кохезија.

Европската Унија повторно влегува во период на жестоки политички судири околу распределбата на заедничките пари, а овојпат конфликтот е насочен кон долгорочниот буџет за периодот од 2028 до 2034 година. Предлогот на Европската комисија тежок 1,8 билиони евра веќе предизвикува силни поделби меѓу државите членки. На едната страна се побогатите земји кои сметаат дека Брисел бара премногу средства во време кога националните влади се соочуваат со економски притисоци и буџетски кратења. На другата страна се државите кои зависат од европските фондови и предупредуваат дека кратењето на средствата за земјоделство, регионален развој и рибарство може да предизвика сериозни економски и социјални последици. Иако сите официјално зборуваат за европско единство, зад затворените врати се води борба за секое евро и за влијанието што го носи контролата врз европските финансии.

Богатите држави бараат ограничување на трошоците

Деветте држави кои се најголеми нето плаќачи во буџетот на Европската Унија започнаа координирана акција против предлогот на Европската комисија. Шведска, Данска, Финска, Австрија, Холандија, Германија, Франција, Ирска и Белгија сметаат дека предложениот буџет е преголем и дека нивните граѓани не можат да поднесат дополнително финансиско оптоварување. Според нив, Брисел мора да покаже поголема дисциплина и да престане секој нов проблем да го решава со зголемени трошоци.

Австриската министерка за европски прашања, Клаудија Бауер, порача дека во време кога многу европски влади штедат и носат непопуларни буџетски мерки, и самата Унија мора да покаже воздржаност. Сличен став има и Шведска, која предупредува дека нема простор за драстично зголемување на придонесите на државите кои најмногу го полнат европскиот буџет. Овие држави истовремено бараат буџетот да биде насочен кон нови приоритети како одбраната, конкурентноста и индустрискиот развој, наместо кон традиционалните фондови.

Особено чувствително прашање се и таканаречените поврати на средства што неколку богати држави ги добиваат како олеснување за нивните уплати во европскиот буџет. Дел од членките бараат овие механизми целосно да се укинат, тврдејќи дека повеќе нема политичка ниту економска оправданост за нивно постоење.

Земјите кориснички предупредуваат на опасни кратења

Наспроти групата на побогати држави стои блок од шеснаесет земји кои сметаат дека предлогот на Комисијата веќе предвидува сериозни намалувања во клучните европски политики. Италија, Шпанија, Полска, Романија, Грција, Португалија и уште неколку членки предупредуваат дека намалувањето на средствата за земјоделство и кохезија може да ги продлабочи економските разлики меѓу богатите и сиромашните делови на Унијата.

Овие држави потсетуваат дека токму европските фондови се главниот двигател за изградба на патишта, железници, болници и локална инфраструктура во многу региони. Според нив, доколку се намалат средствата за заедничката аграрна политика и за кохезионите фондови, ќе бидат погодени милиони земјоделци, локални компании и општини кои зависат од европските пари.

Дополнителен проблем претставуваат и долговите создадени за време на пандемијата. Европската Унија треба да враќа огромни кредити земени во ковид кризата, а само отплатата во следниот буџетски циклус би можела да достигне околу 168 милијарди евра. Дел од државите предлагаат овие отплати да се одложат за подоцнежен период за да се избегнат нови кратења во чувствителните сектори.

Тешки преговори и борба за иднината на Унијата

Во Брисел веќе се подготвува таканаречената Него кутија, документ што ќе ги содржи деталните бројки и распределбата на средствата по сектори. Планот го координира Кипар, кој моментално претседава со Советот на Европската Унија. Очекувањата се дека документот ќе биде претставен на почетокот на јуни, по што ќе следуваат интензивни разговори меѓу амбасадорите, министрите и европските лидери.

Иако формално сите држави поддржуваат посилна европска економија и поголема безбедност, јасно е дека секоја влада се обидува да ги заштити сопствените интереси. Побогатите членки сакаат помал буџет и помала финансиска обврска, додека посиромашните земји стравуваат дека ќе останат без клучни инвестиции. Оваа пресметка открива дека Европската Унија се соочува со сериозен предизвик, како да ги финансира новите геополитички и безбедносни амбиции без да ја наруши внатрешната рамнотежа меѓу државите членки.

Следните недели ќе покажат дали Брисел може да постигне компромис или Унијата повторно ќе влезе во долг и исцрпувачки судир околу парите. Јасно е само дека битката за европскиот буџет повеќе не е само финансиско прашање, туку директна борба за иднината и политичката стабилност на Европската Унија.