Британскиот „Гардијан“ објави нов напис посветен на изградбата на проектот „Јужна интерконекција“ под наслов „Зошто договорите во енергетскиот сектор на Балканот вредни милијарда долари одат кај нејасна компанија поврзана со Доналд Трамп?“.

„Гардијан“ наведува дека нивната истрага покажува дека претседателската функција во САД ја замаглува линијата помеѓу водењето политика и збогатувањето на американското владејачко семејство и луѓето од неговата околина.

„Во една шарена сараевска уличка, патека води покрај запуштена градина до бела порта. Зад неа е регистрираното седиште на компанија која е на работ да добие договор вреден повеќе од милијарда долари. Компанијата AAFS Infrastructure and Energy е блиску до обезбедување концесија за изградба и управување со гасовод низ Балканот, што би овозможило фосилниот гас испорачан од САД да ги замени испораките од Русија. „Ова би можел да биде најважниот инфраструктурен проект досега во Босна и Херцеговина“, вели еден од водечките функционери во земјата, кој, како и другите соговорници, бара анонимност поради чувствителни преговори“, пишува The Guardian.

Еден од претставниците на AAFS е адвокат од Вашингтон кој ги застапувал Трампови во политички случаи. Другиот е брат на поранешниот советник за национална безбедност на претседателот на САД. И двајцата учествувале во кампања која е особено блиска до Доналд Трамп: напорите за поништување на неговиот пораз на претседателските избори во 2020 година.

Истрагата на „Гардијан“, заснована на интервјуа со сегашни и поранешни функционери од БиХ и САД, протечени документи и корпоративна документација, ја анализираше оваа малку позната компанија која се најде во центарот на глобалната борба за енергетска доминација. Таа дава увид во тоа како меѓународните односи се менуваат под претседателство кое ја замаглува линијата помеѓу државната политика и збогатувањето на владејачкото семејство и луѓето околу него.

„Во денешниот свет има логика луѓе поврзани со администрацијата да бидат вклучени во големи економски проекти или инвестиции. Тоа е одвратно, но многу работи во политиката на мојата земја денес се одвратни“, вели поранешен висок американски функционер во регионот.

Тие истакнуваат дека компанијата нема искуство или обид да реализира проект од приближно ваков обем. Она што тој го има се лични врски со Доналд Трамп. На територијата на поранешна Југославија, влоговите се поголеми од прашањето кој би можел да се збогати. Американската интервенција би можела да го поткопа мировниот договор постигнат од САД во 1995 година за завршување на војната во која загинаа 100.000 луѓе, вклучувајќи многу бошњачки цивили кои беа масакрирани од српските паравоени сили. Една генерација подоцна, етничките лидери во Босна сè уште се обидуваат да обезбедат предност.

Американските претставници не им оставија на лидерите на БиХ никаква сомнеж за тоа што сака администрацијата на Доналд Трамп: зелено светло за гасоводот AAFS.

Кога „Гардијан“ зачука на адресата на AAFS во Сараево, една жена извика од прозорецот на горниот кат дека наскоро ќе се врати локален претставник. Амер Бекан пристигна неколку минути подоцна. Еден крупен маж на средна возраст рече дека канцеларијата на AAFS наскоро ќе се пресели во голема зграда со 100 вработени.

Во својата онлајн биографија, Бекан се опишува себеси како „инвеститор и претприемач со богато искуство“. Тој се занимавал и со политика. Откако заврши последен на изборите за градоначалник на општина Сараево во 2016 година со 116 гласови, неговата втора кампања во 2020 година доведе до обвинувања дека ги злоупотребува изборите за лична корист, што тој ги негираше.

Во 2021 година, Бекан ја регистрирал босанската компанија AAFS. Дури откако минатата година вклучил американски партнери, бизнисот добил голем замав. Ниту тој, ниту неговите партнери не сакаат да откријат како се запознале. AAFS на Бекан сега е во сопственост на американска компанија со исто име, регистрирана во ноември. Нејзината адреса на канцеларијата во Вашингтон е во туристичката област покрај реката Потомак, помеѓу либански ресторан и ирски паб. Таблата покажува дека канцеларијата на адвокатската канцеларија Binnall Law Group се наоѓа на таа адреса.

Улогата на Џеси Бинал

„Џеси Бинал е еден од водечките застапници на движењето MAGA. Тој беше соработник на кампањата што го донесе Трамп во Белата куќа во 2016 година. Во 2020 година, тој беше меѓу најгласните застапници на тврдењата што ја оспоруваа победата на Џо Бајден. Тој тврдеше: „Доналд Трамп победи… кога ќе се земат предвид измамите и нерегуларностите што се случија“, според „Гардијан“.

Тие потсетуваат дека тој ги бранеше Трамп и неговиот најстар син, Доналд Трамп помладиот, во тужба со која се бараше да се утврди нивната одговорност за обидот на демонстрантите да го поништат изборниот резултат со упад во зградата на Капитол.

Откако Трамп се врати на власт минатата година, Бинал обезбеди спогодба од 1,25 милиони долари со Министерството за правда за Мајкл Флин, кој кратко време беше советник за национална безбедност во првиот мандат на Трамп. Иако призна дека го лажел ФБИ за своите тајни контакти со Русија, Флин тврдеше дека бил неправедно гонет.

Потоа Бинал се сретна со братот на Флин, Џо, претприемач во здравствениот сектор. Тие беа другари во кампањата за оспорување на победата на Бајден. Џо Флин беше претседател на организацијата „Проект Америка“, едно од финансиски најмоќните движења што ширеа вакви тврдења. Тој, исто така, беше советник во претседателските кампањи на Трамп во 2020 и 2024 година.

„Гасоводот Јужна интерконекција, кој беше приоритет на американската влада во текот на последните три администрации, ќе го прошири и диверзифицира енергетскиот сектор на Босна и Херцеговина, давајќи ѝ на БиХ поголема контрола врз сопственото снабдување со енергија преку пазарен пристап до природен гас и намалување на зависноста од еден несигурен извор“, се вели во одговорот на Стејт департментот.

„Гардијан“ тврди дека квалификациите на Флин и Бинал за инфраструктурниот проект на Балканот не се веднаш очигледни. Сепак, откако се вклучија, проектот ужива целосна поддршка од администрацијата на Трамп.

Првите разговори меѓу Бинал, Флин и Бекан со босанските претставници минатата есен беа за реконструкција на два аеродрома во вредност од 300 милиони долари. Потоа босанските претставници им предложија многу позначаен проект: гасоводот „Јужна интерконекција“.

Тие истакнуваат дека САД долго време го поддржуваат планот за поврзување на Босна со терминал за течен природен гас на хрватскиот брег, што би го намалило влијанието на Владимир Путин во Југоисточна Европа. За време на администрацијата на Бајден, беше планирано проектот да го управува државната гасна компанија на Босна и Херцеговина. Сепак, спротивставените интереси на босанските етнички политички блокови предизвикуваа постојани одложувања.

Додека некои функционери беа претпазливи во врска со предавањето на проектот на странски приватен капитал, други веруваа дека вклучувањето на компанија поврзана со Трамп би можело да помогне во надминување на ќорсокакот.

Времето истекуваше. Босна и Херцеговина е кандидат за членство во Европската Унија, а Брисел постави рок до септември 2027 година за да престане да купува руски гас, од кој БиХ моментално ги добива сите свои количини.

Некои високи функционери проценија дека вклучувањето на американска компанија би можело да придонесе не само за енергетската безбедност, туку и за општата безбедност во регионот каде што сеќавањата на војната се сè уште живи. Како што вели Бекан: „Владата на САД ги штити своите инвестиции“.

Сепак, некои аналитичари стравуваат дека Босна и Херцеговина ризикува да го замени еден моќен патрон со друг. Се чини дека никој не е подготвен да ризикува конфронтација со Трамп, дури и ако тоа значи доверување на клучен енергетски проект на компанија без докажан капацитет за реализација.

На прашањето кои се акционерите на AAFS, Бекан одговара дека тоа се Бинал, Флин и други партнери чии имиња не сака да ги открие. Тој рече дека финансирањето може да дојде од „инвестициски фондови во Соединетите Американски Држави“, но рече дека не може да даде повеќе детали.

„Ние сме вистинскиот тим за ова. Ниту една друга група не комбинира присуство на терен во Босна со силна поддршка во Америка. Возбудени сме поради овој чекор бидејќи веруваме дека Босна и Херцеговина е иднината“, изјави Бинал за „Гардијан“.

Во доверливиот предлог на AAFS, до кој имал пристап „Гардијан“, се наведува дека изградбата на гасоводот ќе чини 300 милиони евра, додека за трите електрани се планирани дополнителни инвестиции од 900 милиони евра. Финансирањето нема да дојде од буџетот на Босна и Херцеговина, туку преку капитал и задолжување. Во документот не се наведува каков финансиски принос очекуваат Флин, Бинал и другите вклучени актери за себе.

„Гардијан“ нè потсетува на законот усвоен во Федерацијата Босна и Херцеговина во март, кој предвидува дека AAFS ќе биде изведувач на гасоводот, а дека не е спроведен никаков тендер.

„Воспоставувањето таква практика во земја која има едно од највисоките нивоа на корупција во Европа би довело до катастрофални последици во спроведувањето на стратешки важни проекти како што е гасоводот „Јужна интерконекција“, предупредија од „Транспаренси интернешенел“, потсетија тие.

Неколку дена подоцна, како што претходно објави „Гардијан“, амбасадорот на Европската Унија испрати приватно предупредување до лидерите на БиХ дека треба да се консултираат со Брисел за какви било промени во енергетската политика со цел „да се избегне пропуштање на можности за понатамошна интеграција, како и финансиски можности“.

Соединетите Американски Држави остануваат непоколебливи.

„Ова партнерство ја зајакнува енергетската независност и ја завршува зависноста од рускиот гас. Нова ера на енергетска безбедност започна во Западен Балкан“, објави амбасадата на САД во Сараево на X network во април.

Сепак, таа нова ера нема да започне сè додека не се изгради Јужната интерконекција. А за да се случи тоа, на администрацијата на Трамп ќе ѝ треба пријателството на човек кој сака да ја распадне Босна и Херцеговина.

Ултранационалист сака да го уништи мировниот договор

„Гардијан“ потсетува дека Милорад Додик, ултранационалистичкиот лидер на босанските Срби, до неодамна беше третиран како политички отпадник во Вашингтон.

Администрацијата на Џо Бајден го обвини Додик за злоупотреба на јавната функција „за акумулирање лично богатство преку корупција, мито и други форми на нелегална добивка“ и ги прошири санкциите против него и членовите на неговото семејство.

„Неговата раздорна етнонационалистичка реторика ги одразува неговите напори да го одвлече вниманието од своите коруптивни активности“, се вели во соопштението на Министерството за финансии на САД.

Додик ги нарече санкциите „лаги“.

Откако Доналд Трамп повторно ја презеде претседателската функција, Додик започна мултимилионска лобистичка кампања со цел да ја добие поддршката од администрацијата на Трамп и да обезбеди укинување на санкциите. Лобистите ги претставуваа српските националисти на Додик како сојузници на Трамп во борбата против исламот. Еден од нив беше Мајкл Флин, кој заработи 100.000 долари за еден месец работа, потсети „Гардијан“.

Во октомври, администрацијата на Трамп, без понатамошно објаснување, ги укина санкциите.

На 7 април, Доналд Трамп помладиот, кој управува со семејната бизнис империја, пристигна во Бања Лука, најголемиот град во Република Српска, за да присуствува на настан организиран во негова чест.

Синот на Додик, Игор, топло го пречека.

„Вашето присуство зборува погласно од зборовите. Ние зависиме од вас и се потпираме на вас. За возврат, вие, Америка и републиканската администрација предводена од вашиот татко ќе имате сигурен, искрен и христијански сојузник во овој дел од светот“, рече Додик.

Мајкл Мерфи, поранешниот американски амбасадор во Босна и Херцеговина, смета дека Додик се обидува да ја добие наклонетоста на круговите блиски до Трамп, додека истовремено се обидува да го поништи мировниот договор од 1995 година со прогласување на независноста на Република Српска.

„Тој сака тие да ја прифатат неговата поширока политичка агенда. За да го постигне тоа, не може да го попречува гасоводот“, вели Мерфи. Луѓето што го поддржуваат, додава тој, „си играат со оган“.

Според уставниот систем на поделба на властите во Босна и Херцеговина, претставниците на Србите би можеле да го блокираат проектот за гасовод. Додик, кој сè уште има клучно политичко влијание иако повеќе не е на позицијата претседател на РС, има повеќе причини да го стори тоа.

Како и Виктор Орбан, Додик се смета за сојузник на Владимир Путин. Постоечкиот гасовод не само што испорачува руски гас во Босна и Херцеговина, со што се зголемува влијанието на Путин на Балканот, туку поминува и низ територијата на Република Српска, давајќи им на властите на тој ентитет значителна контрола врз енергетските текови.

Сепак, еден висок политичар од Република Српска рече: „Јас лично го видов тоа: Американците имаат приоритет број еден тука, а тоа е гасоводот. Тие се многу, многу заинтересирани за тој проект. На Додик, како и на сите други, му беше кажано: не си играјте со овој проект“.

Трамп помладиот за време на своето излагање не го спомена ниту гасоводот ниту AAFS. Сепак, зборуваше за предностите од купувањето американски гас.

„Има сосема смисла. Можете да решите толку многу проблеми, и деловни и, искрено, геополитички, преку ова едно прашање. Мислам дека тоа е огромна можност“, рече тој.

На 21 април, кратко по посетата на Трамп помладиот, Додик сигнализираше дека нема да го попречува планот на Бинал и Флин.

Со ова, преземањето на еден од клучните европски енергетски проекти од страна на луѓе поврзани со Трамп е речиси завршено, заклучува „Гардијан“.