Според податоците од Европската централна банка, до април 2026 година граѓаните на балтичките земји ќе плаќаат малку повеќе од двојно повеќе камата за хипотеки отколку домаќинствата во Малта. Ако денес земете хипотекарен кредит во Латвија, банката ќе ви наплати каматна стапка од 4,18%. За истиот кредит во Малта каматната стапка е само 2,08%.

Иста валута, иста централна банка и иста фаза од циклусот на каматните стапки, а сепак домаќинствата во еврозоната се соочуваат со драстично различни трошоци за хипотеки. Оваа разлика, повеќе од два процентни поени помеѓу најевтините и најскапите пазари, е еден од највпечатливите наоди од најновите податоци на ЕЦБ за новоодобрените хипотеки за април 2026 година.

Според податоците на ЕЦБ, просечната каматна стапка на хипотеките во еврозоната била 3,43%. Овој просек вклучува и кредити со фиксна и променлива каматна стапка во сите земји-членки, објавува Euronews.

Најниските каматни стапки се концентрирани главно во медитеранските земји. Малта е на врвот на листата со 2,08%, по што следуваат Бугарија (2,45%), Шпанија (2,80%), Португалија (2,85%), Хрватска (2,95%) и Словенија (2,99%).

Шпанија и Португалија се издвојуваат меѓу најголемите економии во еврозоната. Граѓаните на овие земји плаќаат приближно еден процентен поен пониски каматни стапки за нови станбени кредити од заемопримачите во Германија, каде што каматната стапка за новоодобрените станбени кредити е 3,84%.

На другиот крај од скалата се балтичките држави, кои бележат највисоки каматни стапки за станбени кредити во еврозоната. Латвија е на чело со 4,18%, по што следуваат Естонија со 4,05% и Литванија со 3,88%.

Над просекот во еврозоната се и Германија, Белгија и Холандија, каде што каматните стапки се исто така повисоки од просекот од 3,43%.

За домаќинствата ваквите разлики во каматните стапки значат и значително различни месечни отплати на кредитот. На пример, 20-годишен хипотекарен кредит од 200.000 евра со каматна стапка од 2,08% во Малта би резултирал со месечна рата од околу 1.019 евра. Истиот кредит во Латвија, но со каматна стапка од 4,18%, би чинел околу 1.231 евра месечно, што е разлика од повеќе од 200 евра месечно.

Во текот на целиот период на отплата заемопримачот во Латвија би отплатил околу 295.000 евра, додека во Малта вкупната отплата би била околу 245.000 евра. Разликата изнесува околу 50.800 евра дополнителна камата за истиот износ на кредитот во истата валута и истиот период на отплата.

Иако ЕЦБ утврдува единствена референтна каматна стапка за целата еврозона, условите за кредитирање сè уште зависат од националните банкарски системи.

Еден клучен фактор е структурата на пазарот, т.е. дали доминираат кредити со фиксни или варијабилни каматни стапки. Променливите каматни стапки доминираат во балтичките земји и Финска. Кога каматните стапки растат, домаќинствата во земјите со варијабилни кредити го чувствуваат тоа речиси веднаш преку повисоки месечни рати.

Спротивно на тоа, фиксните каматни стапки доминираат во Франција, Шпанија и Португалија, кои им овозможуваат на граѓаните да ги „фиксираат“ трошоците за кредити за подолг период и да го ублажат влијанието на промените на каматните стапки на ЕЦБ.