Националната фабрика за вештачка интелигенција ВЕЗИЛКА утре ќе биде официјално претставена во Скопје, како проект на ФИНКИ, УКИМ и Министерството за дигитална трансформација, кофинансиран од ЕУ.

Проектот, координиран од ФИНКИ во соработка со Министерството за дигитална трансформација, треба да ја поврзе земјата со европскиот екосистем за вештачка интелигенција и суперкомпјутерски ресурси.

Националната фабрика за вештачка интелигенција – ВЕЗИЛКА утре ќе биде официјално претставена во Скопје. Настанот е најавен за 12 часот во хотелот „Александар Палас“, а проектот се претставува како важен чекор за вклучување на земјата во европскиот екосистем за вештачка интелигенција, отворени податоци и пресметување со високи перформанси.

ВЕЗИЛКА е воспоставена во рамките на Европската заедница за пресметување со високи перформанси, позната како EuroHPC JU, и е кофинансирана од Европската Унија преку програмата Horizon Europe. Проектот го координира Факултетот за компјутерски науки и инженерство при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, во соработка со Министерството за дигитална трансформација.

Кој ќе се обрати на претставувањето

На официјалното претставување е најавено обраќање на премиерот Христијан Мицкоски, министерот за дигитална трансформација Стефан Андоновски, ректорката на УКИМ, проф. д-р Билјана Ангелова, деканот на ФИНКИ, проф. д-р Петре Ламески, и амбасадорот на Европската Унија во земјата, Михалис Рокас.

Визијата, целите и очекуваното влијание на ВЕЗИЛКА ќе ги претстави раководителот на проектот, проф. д-р Димитар Трајанов. По официјалните обраќања е најавен и панел на тема „Вештачката интелигенција како мотор за економски развој“.

Што е ВЕЗИЛКА

ВЕЗИЛКА е замислена како национална точка за развој и примена на вештачка интелигенција. Нејзината цел е да ги поврзе домашните универзитети, стартапите, компаниите, институциите и истражувачките центри со европските дигитални ресурси, вклучувајќи пристап до суперкомпјутерски капацитети и знаење.

Според официјалните информации за проектот, ВЕЗИЛКА функционира како национална „антена“ во рамките на европската иницијатива за фабрики за вештачка интелигенција и има мисија да го забрза користењето на доверлива, етичка и одговорна вештачка интелигенција преку конкретни решенија со општествено и економско влијание.

Проектот е поврзан и со стратешкото партнерство со AI фабриката Pharos во Грција, со што земјата се вклучува во пошироката европска мрежа на ВИ центри. EuroHPC JU претходно објави дека оваа иницијатива ќе биде имплементирана од УКИМ со поддршка на Владата, како антена на Pharos AI Factory.

Македонскиот јазик како дел од дигиталната иднина

Еден од клучните аспекти на ВЕЗИЛКА е развојот на збирки податоци на македонски јазик, отворени ресурси и одговорни практики за вештачка интелигенција. Ова е важно затоа што малите јазици често се недоволно застапени во глобалните ВИ системи, што може да влијае врз квалитетот на дигиталните услуги, преводите, пребарувањето информации и развојот на домашни ВИ алатки.

Од тимот на ВЕЗИЛКА посочуваат дека во време кога вештачката интелигенција ги преобликува економиите, јавните услуги и општествата, застапеноста на помалите јазици и локалните знаења станува стратешки приоритет.

Затоа проектот не е само технолошка иницијатива, туку и прашање на дигитален суверенитет. Ако македонскиот јазик, институциите и локалните податоци не бидат дел од развојот на вештачката интелигенција, постои ризик идните дигитални услуги да бидат зависни речиси целосно од системи развиени за поголеми јазици и пазари.

Поддршка за институции, компании и истражувачи

ВЕЗИЛКА треба да создаде можности за истражување, претприемништво, технолошки развој и подобро носење одлуки врз основа на податоци. Според претходни информации од УКИМ, проектот е насочен кон создавање национален екосистем за одговорна и доверлива вештачка интелигенција, со примена во здравство, енергетика, јавна администрација, јазик и култура и земјоделство.

ВЕЗИЛКА треба да овозможи и пристап до европски суперкомпјутери, обуки и поддршка за компании, истражувачи и институции во користење на напредни ВИ решенија. Тоа е особено важно за земја што нема сопствена масивна инфраструктура за пресметување, но може да се вклучи во европскиот систем преку партнерства и заеднички ресурси.

Оваа иницијатива има за цел да ја зајакне соработката меѓу јавните институции, универзитетите, истражувачките центри, граѓанските организации и деловната заедница.

Интерактивна изложбена зона пред официјалната програма

Пред официјалната програма, посетителите ќе можат да ја посетат интерактивната изложбена зона посветена на практични примени на вештачката интелигенција и дигиталните технологии.

Во рамките на изложбата се најавени содржини поврзани со ВИ во здравството, отворени податоци и јавни услуги, Европскиот дигитален иновациски хаб, иницијативата „Донирај дигитална содржина“ и пресметување со високи перформанси. Дел од активностите ќе бидат насочени кон дигитализација на македонскиот јазик и култура, како и кон пренос на знаење меѓу индустријата, академијата и јавниот сектор.

Зошто ова е важно

Официјалното претставување на ВЕЗИЛКА доаѓа во период кога државите сè повеќе ја гледаат вештачката интелигенција како дел од економската конкурентност, јавните услуги и националната дигитална стратегија.

За Македонија, предизвикот е двоен: да не остане надвор од европските ВИ процеси, но и да обезбеди развој на решенија што ќе одговараат на локалните потреби, јазик, институции и економија.

Ако ВЕЗИЛКА успее да ги поврзе академијата, државата и приватниот сектор, таа може да стане важна инфраструктура за нова генерација дигитални услуги, истражувачки проекти и домашни ВИ решенија. Во спротивно, ризикот е вештачката интелигенција да остане тема за конференции, наместо алатка што ќе им служи на граѓаните, институциите и компаниите.