Еурибор моментално е на највисокото ниво од почетокот на годината. Од јануари, и тримесечната и шестмесечната стапка на Еурибор се зголемени за 30 проценти; експертите ова го припишуваат на трошоците за енергија – конкретно на цената на нафтата – чие движење стана сè потешко да се предвиди.

И тримесечната и шестмесечната стапка на Еурибор продолжуваат да растат. Од почетокот на годината, тримесечниот Еурибор пораснал од 2,029 проценти на 2,647 проценти, додека шестмесечната стапка се зголемила од 2,105 проценти на 2,97 проценти.

Овој пораст – кој претставува зголемување од околу една третина за двете стапки – е директно предизвикан од високите цени на нафтата како последица на војната на Блискиот Исток. Додека тримесечниот Еурибор забележа скок во март, шестмесечната стапка порасна за дури 0,4 процентни поени во истиот период. Во меѓувреме, цените на нафтата нагло пораснаа од 65 до дури 112 долари за барел.

Економисти од соседна Србија објаснуваат за тамошните медиуми како движењето на Еурибор влије врз ЕЦБ, а оттаму и врз банките во Србија, што секако е слично и со движењето на каматите на банките во Македонија, со оглед на фактот дека двете земји се кандидати за членки на Европската унија.

Економистот Зоран Грубишиќ истакнува дека Европската централна банка во повеќе наврати ја олеснувала монетарната политика преку намалување на каматните стапки – што првично доведе до пад на Еурибор – но последиците од таквото прекумерно олеснување сега се манифестираат како раст на цените.

„Сега се соочуваме со обновен инфлаторен притисок, бидејќи нафтата се движи околу 100 долари за барел, а неизвесно е кога цените ќе се вратат во претходниот опсег – меѓу 70 и 80, или дури 60 и 70 долари – каде што историски флуктуирале“, вели Грубишиќ. Душан Узелац, уредник на веб-страницата „Каматица“, потврдува дека Еурибор и понатаму во голема мера ќе зависи од цените на нафтата.

Понатаму, тој нагласува дека ова стана прашање на геополитика и дека светот влезе во нова ера во однос на цените на енергијата – ера во која таквите прашања се сè понепредвидливи и помалку транспарентни за пошироката јавност. „Правењето какви било прогнози е прилично тешко бидејќи влеговме во модерна ера во која цените на енергенсите растат и паѓаат врз основа на објави на Твитер, и каде што договорите склучени далеку од очите на јавноста влијаат на тие цени – фактори што претежно влијаат на цената на парите. Она што е важно да го разбере просечниот човек – особено некој што има станбен кредит врзан за Еурибор – е дека никому не му е во интерес Еурибор да достигне неодржливи нивоа. Постои тенка линија помеѓу високите трошоци за задолжување и целосниот колапс на системот, а ниту еден од тие исходи не му користи никому“, наведува Узелац.

Сепак, секако постои загриженост за тоа како растот на Еурибор ќе влијае на кредитите во Србија што го користат како основа за каматните стапки.

Владимир Васиќ, директор на инвестициската групација „BBS Capital“, го илустрира ова за Biznis.rs преку пример за станбен кредит од 100.000 евра со рок на отплата од 25 години, каматна стапка заснована на шестмесечен Еурибор и банкарска маржа од три проценти; разликата во трошоците за камата помеѓу јануари и септември изнесува 42 евра. Тоа значи дека корисникот на кредитот би плаќал месечна рата од 591 евро во јануари, додека во септември плаќањето би изнесувало 633 евра – што претставува зголемување од 510 евра на годишно ниво.

Според сите показатели, нагорниот тренд на Еурибор ќе продолжи. Иако корисниците на кредити сигурно ќе го почувствуваат растот на Еурибор преку повисоки рати, експертите со кои разговаравме сметаат дека хипотетичкиот, значителен скок на Еурибор не би имал моментално влијание врз кредитите – делумно поради мерките за заштита на потрошувачите. Затоа, освен основната финансиска претпазливост, нема причина за паника во врска со огромни или ненадејни поскапувања на ратите.

„Нешто на што просечниот човек *може* да влијае – бидејќи, како што рече Балашевиќ, ‚царевите одлучија да си играат војна‘ – е фокусирањето на сопствениот капацитет за заработка и одржувањето резерва за непредвидени околности, со што би се осигурило дека отплатата на кредитот нема да ги ограничи другите животни избори. Можно е да се подготвите така што дури и растот на Еурибор да не предизвика проблеми надвор од чисто финансиските“, вели Узелац. Тој додава дека Народната банка на Србија воспоставила механизам за заштита на пазарот од ненадејни потреси, истакнувајќи дека „дури и во некое екстремно сценарио, ако Еурибор преку ноќ се удвои, тоа нема веднаш да резултира со повисоки трошоци за кредитите на граѓаните, бидејќи зголемувањето на каматните стапки е дозволено само врз основа на просечните нивоа“.