Брзото ширење на вештачката интелигенција во финансискиот сектор носи значителни придобивки, но истовремено отвора нови ризици за финансиската стабилност, предупреди претседателката на Европската централна банка, Кристин Лагард.
Во обраќањето на годишната конференција на Европскиот одбор за системски ризик (ESRB), одржана на 1 октомври во Франкфурт, Лагард посочи дека вештачката интелигенција веќе е широко распространета во европските финансиски институции. Речиси девет од десет значајни банки во еврозоната користат генеративна вештачка интелигенција, додека седум од десет компании од секторот на пазарите на хартии од вредност во ЕУ очекуваат дополнително да ги зголемат инвестициите во AI.
Според Лагард, технологијата може да им помогне на финансиските институции побрзо да обработуваат огромни количества податоци, подобро да ги проценуваат ризиците и поефикасно да ги користат ресурсите. Сепак, со зголемувањето на автономијата на AI системите се појавуваат и нови предизвици.
Една од главните опасности е голем број финансиски институции да користат исти или слични модели на вештачка интелигенција.
Доколку тие модели на ист начин проценат одреден економски или финансиски шок, банките, инвестициските фондови и другите учесници на пазарот би можеле истовремено да донесат слични одлуки за купување или продажба.
Таквото однесување може дополнително да ги засили движењата на цените и да ја зголеми нестабилноста на финансиските пазари. Лагард потсети дека ризикот алгоритмите да ги засилуваат финансиските шокови е познат веќе подолго време, но развојот на автономните AI системи му дава нова димензија.
Посебно внимание ЕЦБ посветува на таканаречената „agentic AI“ – системи кои можат самостојно да извршуваат задачи и да носат одлуки со ограничено човечко управување.
Во финансискиот сектор тие потенцијално би можеле самостојно да развиваат стратегии за тргување или да бараат слабости во инфраструктурата од која зависат финансиските пазари.
Лагард предупреди дека со зголемувањето на автономијата се појавува ризик AI системите да дејствуваат на начин што нивните човечки оператори не го планирале или не можат навреме да го откријат.
Засега употребата на вакви системи е ограничена. Според податоците што ги презентираше Лагард, околу 5% од менаџерите на средства опфатени со едно истражување во 2026 година им дале на AI системите автономна или полуавтономна улога при инвестициски препораки или тргување.
Втората област на која предупредува ЕЦБ е кибербезбедноста.
Финансиските институции сè повеќе зависат од заедничка технолошка инфраструктура, cloud услуги и надворешни провајдери. Поради тоа, сајбер напад или сериозен технички проблем кај еден значаен провајдер може истовремено да наруши работење на повеќе банки и финансиски компании.
Третиот ризик е поврзан со геополитиката. Според Лагард, меѓународните тензии можат да ја зголемат опасноста од сајбер напади, но и да доведат до ограничувања во пристапот до најнапредните AI модели кои финансиските компании ги користат.
Пораката на ЕЦБ не е дека банките треба да се откажат од вештачката интелигенција. Напротив, централната банка смета дека AI може да придонесе за поголема продуктивност, подобро управување со ризиците и поефикасни финансиски услуги.
Но, според Лагард, регулаторите мора сè повеќе да ги следат ризиците на ниво на целиот финансиски систем, а не само ризикот што го презема секоја банка поединечно.
„Земени одделно, секој од овие ризици е сериозен. Но заедно тие можат да се поврзат и да се засилуваат низ финансискиот систем“, е суштинската порака од нејзиното обраќање.
Со брзото навлегување на вештачката интелигенција во банкарството, инвестициите и тргувањето, технологијата сè повеќе станува и прашање на финансиска стабилност, а не само средство за зголемување на продуктивноста.