Македонија доби нова Национална програма за достоинствена работа до 2030 година, со ветувања за подобри плати, посигурни работни места и поголема заштита на работниците. Но слични цели беа поставени и во претходната програма, која заврши во 2025 година. Во меѓувреме, синдикалната минимална кошница достигна речиси 70.000 денари, а за нејзино покривање се потребни приближно 2,7 минимални плати.
Владата, организациите на работодавачите, синдикатите и Меѓународната организација на трудот денеска ја потпишаа Националната програма за достоинствена работа за периодот 2026–2030 година.
Документот предвидува создавање поквалитетни работни места, унапредување на работничките права, развој на вештините, поголема вработеност и зајакнување на социјалниот дијалог.
Премиерот Христијан Мицкоски порача дека економскиот раст мора да се почувствува преку подобри плати, посигурни работни места и повисок животен стандард.
Но потпишувањето на новата програма доаѓа во услови кога разликата меѓу примањата на работниците и основните трошоци за живот останува голема.
За достоинствен живот се потребни речиси три минимални плати
Според податоците на Сојузот на синдикатите на Македонија, синдикалната минимална кошница во септември 2026 година изнесувала 69.432 денари.
Тоа е за 4.355 денари повеќе отколку во истиот месец минатата година и за 8.126 денари повеќе во споредба со септември 2024 година.
Минималната плата годинава изнесува 26.046 денари, што значи дека две минимални плати не се доволни за покривање на основните месечни потреби на четиричлено семејство, според синдикалната пресметка.
Дополнително, за семејство кое живее во изнајмен стан од 60 квадратни метри, синдикалната кошница во септември достигнала 84.807 денари.
Овие податоци ја покажуваат разликата меѓу формалното зголемување на платите и реалните трошоци со кои се соочуваат домаќинствата.
И претходната програма ветуваше подобри работни места
Новата програма не е првиот документ со кој државата се обврзува да ги подобри условите за работа.
Во јули 2023 година беше потпишана Националната програма за достоинствена работа за периодот 2023–2025 година.
И тогаш меѓу главните приоритети беа создавањето повеќе и подобри работни места, подобрувањето на можностите за вработување на младите, заштитата на работничките права и зајакнувањето на социјалниот дијалог.
Претходната програма ги препознаваше ниските примања, несигурноста на работните места, нееднаквите можности за жените и мажите и небезбедните работни услови како значајни предизвици на македонскиот пазар на трудот.
Три години подоцна, голем дел од овие проблеми повторно се појавуваат меѓу приоритетите на новата програма.
Тоа не значи дека во меѓувреме немало напредок, но ја нагласува потребата од јавна оценка на резултатите од претходниот циклус, пред да се започне со реализација на следниот.
Работничките права зависат од спроведувањето
Меѓу најавените приоритети за периодот до 2030 година се реформите на трудовото законодавство, модернизацијата на институциите и зајакнувањето на инспекцискиот надзор.
Овие мерки можат да имаат директно влијание врз заштитата на работниците, особено во секторите каде што постојат ризици од прекршување на работничките права, небезбедни услови или неформална работа.
Сепак, програмата претставува рамка за соработка и реформи, а не автоматско зголемување на платите или непосредна промена на законските права.
За работниците, вистинската разлика ќе зависи од тоа кои законски измени ќе бидат усвоени, колку ефикасно ќе постапуваат инспекциските служби и дали договорените мерки ќе бидат спроведени во практика.
Од потпишани документи до мерливи резултати
Меѓународната организација на трудот преку националните програми обезбедува поддршка за реформи, усогласување со меѓународните стандарди и подобрување на функционирањето на пазарот на трудот.
Но одговорноста за спроведувањето на мерките останува кај домашните институции и социјалните партнери.
Затоа, новата програма ќе има вистинска вредност доколку нејзините цели бидат проследени со конкретни рокови, мерливи показатели и редовно објавување на постигнатите резултати.
Македонија до 2030 година има нова рамка за достоинствена работа. Нејзиниот успех нема да се мери според бројот на потпишани документи, туку според тоа дали работниците ќе имаат повисоки реални примања, посигурни работни места и поефикасна заштита на своите права.