Дури 96 отсто од големите банки во еврозоната добиле средно високи оценки за оперативните и технолошките ризици, а Европската централна банка (ЕЦБ) утврдила слабости во сајбербезбедноста, контролата на информатичките системи и управувањето со надворешните технолошки добавувачи. Наодите се дел од годишната супервизорска процена SREP за 2026 година, објавена на 19 ноември, која опфаќа 108 банки под директен надзор на ЕЦБ.

Според извештајот, главните проблеми се поврзани со застарените информатички системи, недоволно ефикасните контроли и зголемената зависност од надворешни компании, особено од добавувачите на облачни услуги. Во споредба со претходната година, 16 отсто од банките ги подобриле оценките за оперативниот и технолошкиот ризик, додека кај 13 отсто тие се влошиле. Меѓу причините за влошувањето ЕЦБ ги наведува оперативните загуби, недостатоците во контролата на ризиците, технолошките ранливости и сајбернападите.

Претседателката на Надзорниот одбор на ЕЦБ, Клаудија Бух, при претставувањето на резултатите посочи дека слабостите во сајберотпорноста, информатичките системи и управувањето со ризиците од надворешните добавувачи и натаму постојат. Таа предупреди дека зависноста од ограничен број големи технолошки компании создава дополнителни ранливости, бидејќи проблем кај еден добавувач може да предизвика нарушувања во работењето на банките што ги користат неговите услуги.

Според Бух, околу 40 отсто од инцидентите пријавени во согласност со европската регулатива за дигитална оперативна отпорност (DORA) потекнуваат од надворешни добавувачи. Ова покажува дека технолошките ризици не се ограничени само на сопствените системи на банките, туку и на компаниите од кои зависат нивните услуги. Затоа, европските правила бараат банките да бидат подготвени да ги издржат прекините на критичните услуги и да го обноват работењето.

Дополнителен предизвик претставува развојот на вештачката интелигенција, која носи можности за поефикасно банкарско работење, но и нови безбедносни ризици. „Напредните модели на вештачка интелигенција ги прават сајбернападите побрзи и пософистицирани“, предупреди Бух. Поради ваквите закани, ЕЦБ уште во јули побарала од раководствата на големите банки да подготват акциски планови за заштита од сајбернапади потпомогнати со вештачка интелигенција. Рокот за нивно доставување бил до крајот на октомври, а супервизорите веќе ги разгледуваат плановите.

Во рамките на годишната процена, ЕЦБ определила нови надзорни мерки за 78 банки, кои се однесуваат на повеќе области, а не само на технолошките ризици. Најголем дел од мерките се поврзани со кредитниот ризик и внатрешното управување, додека оперативниот ризик учествува со 12 отсто. За периодот од 2027 до 2029 година се најавени дополнителни проверки на сајбербезбедноста, тестирања на отпорноста на напади и контроли на зависноста од облачните услуги. ЕЦБ ќе ја оценува и подготвеноста на банките за сајберзаканите поврзани со вештачката интелигенција.

И покрај утврдените слабости, ЕЦБ оценува дека банкарскиот сектор во еврозоната останува добро капитализиран, ликвиден и профитабилен. Резултатот од 96 отсто не значи дека толкав дел од банките биле жртви на сајбернапади или дека депозитите на клиентите се загрозени, туку дека постојат слабости во управувањето со ризиците што треба да се отстранат. Како што нагласи Бух, отпорноста не значи имунитет, поради што банките мора да бидат подготвени и за неочекувани нарушувања во работењето.