На македонската трпеза сè почесто завршува увозна храна, а бројките веќе звучат како аларм

Според податоците на Здружението за земјоделство и прехранбена индустрија при Стопанската комора, земјоделството и прехранбената индустрија учествуваат со околу 18% во БДП и вработуваат приближно 10% од вработените. Тоа значи дека секторот е голем и важен, но трендот на увоз покажува дека домашното производство не држи чекор со побарувачката.

Во периодот 2014–2024, увозот на храна пораснал за над 88%, а во 2023 достигнал околу 976 милиони евра. Овие бројки не се само статистика, туку директен сигнал дека државата сè повеќе се потпира на туѓи пазари за основни производи, што ја прави ранлива на ценовни шокови, логистички прекини и глобални кризи.

Зошто расте увозот и што губиме по пат

Кога увозот расте толку брзо, најчесто значи дека се случуваат две работи паралелно: има пад на обработливите површини и слабеење на сточарството, додека потрошувачката и трговијата ја пополнуваат празнината со увозна стока. Токму тоа го засилува ризикот за суверенитетот врз храната, затоа што домашното производство станува помалку стабилно, а зависноста од увоз се нормализира.

Дополнителен проблем е што увозната храна често доаѓа со ценовна предност поради големи субвенции и масовно производство во земјите извозници, па домашните производители тешко конкурираат без силна стратегија и поддршка што дава резултат на терен.

Што би било пресврт наместо уште една сезона на „крпење“

Ако целта е да се запре зависноста, фокусот мора да оди кон мерки што носат брз ефект: стабилна поддршка за домашно производство, враќање на обработливи површини во функција, и јасен план за сточарството, затоа што токму тој дел најбрзо се чувствува на трпезата. Исто толку важно е да се следи што точно се увезува најмногу и каде домашното производство може реално да го замени увозот, наместо политиките да останат на ниво на општи пораки.

Во спротивно, трендот на раст на увозот лесно може да стане нова „нормала“, а домашното земјоделство да остане само бројка во БДП, без вистинска сила да ја нахрани земјата во моменти кога тоа најмногу ќе треба.