Европа стана најголем светски увозник на оружје, новите бројки покажуваат длабок безбедносен пресврт
Европа во последните пет години стана водечки светски увозник на оружје, покажуваат најновите податоци на SIPRI, што е јасен сигнал колку драматично се смени безбедносната слика на континентот по руската закана и слабеењето на довербата во долгорочните безбедносни гаранции од САД. Според извештајот, европските држави меѓу 2021 и 2025 повеќе од трипати го зголемиле увозот во споредба со претходниот петгодишен период.
Најголем дел од овој скок се должи на воената поддршка за Украина, но и на обновувањето на сопствените арсенали по долг период на недоволни вложувања. Резултатот е силен пресврт во глобалната трговија со оружје: Европа сега учествува со 33 проценти од светскиот увоз, додека во претходниот петгодишен циклус тој удел бил само 12 проценти.
Американското оружје и натаму доминира во Европа
Иако европските држави сè погласно зборуваат за јакнење на сопствената одбранбена индустрија, бројките покажуваат дека континентот и натаму силно се потпира на американско оружје, особено кога станува збор за борбени авиони и системи за воздушна одбрана со долг дострел. Тоа значи дека Европа расте како купувач, но не и како целосно самостоен безбедносен блок. Ова е заклучок што логично произлегува од податоците на SIPRI и извештаите за структурата на набавките.
Во исто време, САД дополнително ја зацврстија својата позиција како најголем светски извозник на оружје, со удел од 42 проценти од глобалниот пазар. На второ место е Франција со 9,8 проценти, додека уделот на Русија нагло паднал на 6,8 проценти, што е огромен пад во споредба со претходниот период.
Русија паѓа, Европа и САД го полнат просторот
Овој пресврт е важен не само поради бројките, туку и поради геополитичката порака што ја испраќа. Намалувањето на рускиот извоз покажува колку инвазијата врз Украина ја ослабе нејзината позиција на глобалниот воен пазар, додека европските земји и САД го преземаат просторот и во извозот и во увозот. Вкупниот извозен удел на европските држави сега достигнува 28 проценти, што е повеќекратно повеќе од уделот на Русија и значително над Кина.
Блискиот Исток привремено опаѓа, но новата криза може повторно да го турне нагоре
Во извештајот се наведува и дека увозот на оружје на Блискиот Исток се намалил за 13 проценти, иако Саудиска Арабија и Катар и натаму остануваат меѓу најголемите купувачи во светот. SIPRI објаснува дека дел од големите нарачки сè уште не биле испорачани, па не се целосно видливи во статистиката. Во услови на сегашната војна со Иран, се очекува новиот циклус на купувања да се засили, особено за ракетни и воздушно-одбранбени системи.
Ова значи дека Европа денес е најголем увозник, но пазарот на оружје останува силно врзан со кризите. Кога расте стравот, растат и буџетите за одбрана. А најновите податоци покажуваат дека токму Европа сега е местото каде тој страв најсилно се претвора во конкретни договори, набавки и вооружување.