Големите нафтени компании остваруваат или очекуваат повеќекратно зголемени профити поради високите цени на суровата нафта, недостигот од горива и рекордните маржи во рафинериите, додека потрошувачите низ светот плаќаат поскап бензин, дизел и авионски билети. Војната меѓу САД и Иран и нарушувањето на транспортот низ Ормутскиот Теснец создадоа пазар во кој компаниите со сопствено производство, рафинерии и трговски операции можат да заработуваат на повеќе нивоа од енергетскиот синџир.

Американските гиганти „Ексон мобил“ и „Шеврон“ треба денеска, 31 јули, да ги објават резултатите за вториот квартал од 2026 година. Аналитичарите очекуваат „Ексон“ да прикаже квартален профит од околу 14,9 до 15,7 милијарди долари, повеќе од двојно во споредба со истиот период минатата година. За „Шеврон“ се прогнозира профит од околу 11,1 милијарди долари, што би било повеќе од четирикратно зголемување на годишно ниво. До моментот на подготовка на текстот, овие бројки се аналитичарски процени, а не официјално објавени резултати.

„Ексон“ претходно ги информираше инвеститорите дека повисоките цени на нафтата и подобрените рафинериски маржи би можеле да го зголемат кварталниот резултат за околу пет милијарди долари во однос на првите три месеци од годината. Компанијата процени дека само поскапувањето на суровата нафта може да донесе околу 1,6 милијарди долари дополнителна заработка во производството, додека поволните движења во преработката би можеле да додадат уште 2,6 милијарди долари.

Европските енергетски компании веќе ги објавуваат резултатите што покажуваат колкава заработка создадоа високите цени и нестабилноста. „Шел“ пријави приспособена добивка од 9,8 милијарди долари во вториот квартал, повеќе од двојно во споредба со 4,26 милијарди долари една година претходно. Тоа е вториот највисок квартален резултат во историјата на компанијата.

Покрај поскапите нафта и природен гас, „Шел“ заработи и од тргувањето со течен природен гас и нафтени деривати, подобрените маржи во хемискиот сектор и високата искористеност на рафинериите. Компанијата во кварталот генерирала 21,4 милијарди долари готовински тек од работењето и најави нов откуп на сопствени акции во вредност од три милијарди долари. Тоа е 19-ти последователен квартал во кој „Шел“ најавува откуп од најмалку три милијарди долари.

„ТоталЕнерџис“ оствари приспособена нето-добивка од шест милијарди долари во вториот квартал, што е за 12 проценти повеќе отколку во првите три месеци од годината. Оперативниот готовински тек достигнал 9,8 милијарди долари. Компанијата директно го поврза резултатот со високите цени на енергијата предизвикани од конфликтот на Блискиот Исток, иако дел од производството било погодено од проблемите со пристапот до Ормутскиот Теснец.

Италијанската компанија „Ени“ објави приспособена нето-добивка од 2,3 милијарди евра, повеќе од двојно во однос на истиот квартал од 2025 година и најдобар квартален резултат во последните три години. По подоброто работење, компанијата ја зголеми програмата за откуп на сопствени акции за 600 милиони евра, на вкупно 3,4 милијарди евра.

Причината за ваквите резултати не е само високата цена на суровата нафта. Конфликтот го намали производството и го наруши транспортот на сурова нафта, природен гас и готови деривати од Персискиот Залив. Ормутскиот Теснец пред војната беше пат за приближно една петтина од светската трговија со нафта и значителен дел од извозот на течен природен гас. Кога испораките беа ограничени, купувачите почнаа да бараат алтернативни извори, а цените и трошоците за транспорт нагло пораснаа.

Цената на „брент“ во вториот квартал се движеше во исклучително широк распон. На почетокот на април беше над 100 долари за барел, на 29 април достигна 118 долари, а до 26 јуни се спушти на 72 долари. Американската Администрација за енергетски информации наведува дека неизвесноста околу повторното отворање на Ормутскиот Теснец предизвикала просечно дневно движење од четири долари за барел во април и мај, четири пати повеќе од истиот период во 2025 година.

Таквата нестабилност им носи дополнителна заработка на компаниите со големи трговски оддели. Тие можат да купуваат, продаваат, пренасочуваат и складираат енергенси во зависност од регионалните разлики во цените. Затоа европските компании како „Шел“, БП и „ТоталЕнерџис“, кои имаат развиени глобални трговски операции, можат да заработуваат и кога дел од сопственото производство е прекинат.

Американските компании, пак, имаат дополнителна предност од големото домашно производство и рафинериските капацитети. Рафинериите купуваат сурова нафта и ја претвораат во бензин, дизел, керозин и други производи. Разликата меѓу трошокот за нафтата и продажната цена на готовите горива се нарекува рафинериска маржа.

Во нормални пазарни услови таа разлика најчесто се движи околу 20 до 25 долари за барел. Кон крајот на јули, според енергетски аналитичари цитирани од Асошиејтед прес, потенцијалната заработка на определени американски рафинерии достигнувала од 50 до 60 долари за барел. Така компаниите профитираат не само од високата цена на нафтата што ја произведуваат, туку и од недостигот и високите цени на бензинот, дизелот и авионското гориво.

Американските рафинерии во последната недела од јули работеле со 97,2 проценти од расположливиот капацитет. Извозот на американски дизел и авионско гориво во вториот квартал достигнал исклучително високи нивоа, бидејќи купувачите во Европа и во други региони барале замена за намалените испораки од Блискиот Исток.

Спротивната страна на профитот е трошокот што го плаќаат граѓаните и компаниите. Просечната цена на обичниот бензин во САД на 27 јули достигнала 4,096 долари за галон, речиси еден долар повеќе отколку една година претходно. Дизелот се продавал по просечна цена од 5,313 долари, што претставува годишно поскапување од повеќе од 1,5 долари за галон.

Повисоките цени не ги погодуваат само возачите. Поскапувањето на дизелот ги зголемува трошоците за транспорт на храна и други производи, додека поскапиот керозин ги оптоварува авиокомпаниите и може да се пренесе врз цената на билетите. Во земјите што целосно зависат од увоз на нафта и деривати, меѓу кои е и Македонија, меѓународните берзански цени влијаат врз малопродажните цени преку набавната вредност, транспортот, курсот на доларот, рафинериските маржи и домашните даноци.

Огромните профити повторно ги засилија барањата за посебни даноци на екстра-добивката. Организации како „Оксфам“ и „Глобал витнес“ тврдат дека не е прифатливо компаниите да распределуваат милијарди долари преку дивиденди и откуп на акции во период кога домаќинствата и економиите ги плаќаат последиците од воената и енергетската криза. Шест големи европски нафтени компании во првиот квартал од годината оствариле вкупен профит од околу 22 милијарди долари, 43 проценти повеќе од истиот период претходната година.

Компаниите одговараат дека високите приходи се потребни за нови инвестиции, одржување на производството, заштита на снабдувањето и финансирање на дивидендите на инвеститорите. Тие укажуваат и дека конфликтот не носи само корист, туку предизвикува прекини во производството, оштетување на објекти, поскап транспорт, повисоки осигурителни трошоци и ризик за вработените.

Дел од компаниите навистина изгубија производство на Блискиот Исток. Но кварталните резултати покажуваат дека за најголемите интегрирани нафтени групации поскапувањето на суровината, недостигот од готови горива и нестабилноста во трговијата повеќе од ги надоместуваат тие загуби.

Меѓународната агенција за енергија предупредува дека состојбата може брзо да се промени. Светското производство делумно закрепна во јуни по зголемувањето на транспортот низ Ормутскиот Теснец, а цените на нафтата тогаш нагло се намалија. Но новото обновување на воените дејства повторно создаде ризик за испораките. Рафинериските маржи, истовремено, останаа високи бидејќи снабдувањето со готови деривати закрепнува побавно од снабдувањето со сурова нафта.

Тоа значи дека милијардите што сега ги прикажуваат нафтените компании не се доказ дека високите профити ќе продолжат со исто темпо. Доколку Ормутскиот Теснец целосно се отвори, производството се нормализира и побарувачката ослабне, цените и маржите може брзо да паднат. Доколку конфликтот повторно се прошири, компаниите со пристап до стабилно производство и рафинерии можат дополнително да заработуваат, додека потрошувачите ќе се соочат со нови поскапувања и можен недостиг.