Цените за изнајмување станови значително се зголемија низ цела Европа, а во последниот период Романија и Хрватска се најтешко погодени. Анализа објавена од Euronews го истражуваше годишниот раст на кириите и специфичните причини за ваквите случувања во овие две земји. Кириите во многу европски земји растат побрзо од општата стапка на инфлација, пишува N1.

Од вториот квартал од 2025 година до истиот период во 2026 година, реалните трошоци за изнајмување станбени недвижности во Европската Унија се зголемија за три проценти. Според податоците на Евростат, годишниот раст се движеше од нула проценти во Финска до дури 43,5 проценти во Романија. Хрватска е веднаш зад неа со раст од 40,1 процент.

Во истиот период, вкупната инфлација во Романија изнесуваше 9,5 проценти, а во Хрватска 4,8 проценти, што значи дека кириите во двете земји се зголемија за повеќе од 30 проценти во реални услови. Третиот највисок раст во ЕУ го забележа Словенија, со 10 проценти, или нешто над шест проценти по прилагодувањето за инфлацијата.

Институциите што доставуваат податоци до Евростат ги објаснија за Euronews Business причините за ваквите зголемувања. Според романската влада, главната причина е „зголемување на административно утврдените кирии“, т.е. оние за станови во сопственост на државата или локалните единици. Сепак, д-р Адријана М. Соаита од Универзитетот во Глазгов се сомнева во ова објаснување.

 

 

„Јавните станови под кирија учествуваат со занемарлив дел од вкупниот станбен фонд“, изјави таа за Euronews Business. Таа забележа дека кириите во ваквите станови се толку пониски од оние на приватниот пазар што дури и нивното тројно зголемување нема значително да влијае на просекот.

„Ако, дури и по прилагодувањето за инфлацијата, методологијата на Евростат и неформалниот сектор, сè уште видиме големо зголемување на кириите, тоа може да се должи на влегувањето на новоизградени или целосно реновирани имоти на пазарот“, верува Соаита.

Во Хрватска, наглото зголемување на кириите е, според институцијата што ги обезбедува податоците, „последица на одлуката на локалните власти во Загреб да ги зголемат кириите во категоријата социјална кирија“. Професорот Гојко Безован од Универзитетот во Загреб истакна дека значителен дел од хрватскиот станбен фонд станал предмет на финансиски инвестиции. Инвестициите во станови и недвижности за туризам станале доминантна форма на штедење.

Како резултат на тоа, голем дел од становите во новите згради не се купуваат за домување, туку како инвестиција и често остануваат празни. Безован истакна дека Хрватска вовела данок на празни станови од 2025 година, по што бројот на договори за изнајмување пријавени во Даночната управа значително се зголемил во текот на 2025 и 2026 година.

„Како резултат на тоа, поголем број станбени единици со повисок квалитет влегоа на пазарот за изнајмување во поголемите градови, со кирии што значително го надминуваат просекот“, изјави тој за Euronews Business. Кога земјите-кандидатки за ЕУ ​​и земјите од ЕФТА се вклучени во анализата, најголем раст на кириите е забележан во Турција, каде што годишното зголемување изнесувало 49,6 проценти.

За разлика од Романија и Хрватска, во Турција немаше ненадеен скок, туку цените постепено се зголемија. Со инфлација над 30 проценти, реалниот раст на кириите беше помал отколку во Романија и Хрватска. Двоцифрен раст беше забележан и во Србија, каде што кириите се зголемија за 12,5 проценти.

Растот од повеќе од пет проценти беше забележан и во Бугарија (9,9 проценти), Северна Македонија (9,2 проценти), Исланд (8,6 проценти), Грција (7,5 проценти), Чешка (6,2 проценти), Албанија (6 проценти), Словачка (5,3 проценти), Литванија (5,3 проценти) и Португалија (5,2 проценти).

Меѓу четирите најголеми економии на Европската Унија, само Италија, со раст од 3,5 проценти, беше над просекот на ЕУ. Во Шпанија, зголемувањето беше 2,5 проценти, во Германија 2,1 процент и во Франција 1,6 проценти. Во овие три земји, како и во Белгија, Естонија, Финска и Луксембург, кириите не се зголемија во реални услови кога се зема предвид инфлацијата.

Ема Росер, директорка за истражување на домувањето во JLL, истакна дека вкупните податоци на Евростат не покажуваат особено големи зголемувања. Сепак, се чини дека растот на киријата за нови договори за закуп останува висок и се забрзува, што би можело да укаже на идни проблеми.

„Високата конкуренција за ограничен број станови за изнајмување во европските градови предизвикува силен раст на цените за нови договори за закуп“, изјави таа за Euronews Business. Таа додаде дека нерамнотежата помеѓу понудата и побарувачката е присутна низ цела Европа.

Д-р Нора Телер, истражувач во Институтот за метрополитенски истражувања во Будимпешта, рече дека растот на киријата е поттикнат од економски и демографски фактори, како и од ограничувања на страната на понудата. „Продолжениот период на ниски каматни стапки до пред неколку години го охрабри задолжувањето за купување недвижен имот.

Но, во 2022 година, трошоците за позајмување нагло се зголемија, што ги насочи многумина кои имаа намера да купат недвижен имот за прв пат на приватниот пазар за изнајмување“, рече таа. Таа, исто така, посочи дека финанизацијата на пазарот на станови го поттикнува растот на цените, бидејќи институционалните инвеститори и другите сопственици сè повеќе го гледаат домувањето како финансиска предност, а не како општествено добро.