Светската економија продолжува да расте, но придобивките од економскиот напредок не се распределуваат подеднакво.
Светската економија продолжува да расте, но придобивките од економскиот напредок не се Додека најголемите економии инвестираат милијарди во вештачка интелигенција, технологии и високопродуктивни индустрии, помалите и посиромашни држави се соочуваат со скапа енергија, висок долг и ограничени можности за забрзан развој. Македонија е меѓу земјите за кои клучниот предизвик не е само да остварат економски раст, туку да го претворат во повисоки плати и подобар животен стандард.
Меѓународниот монетарен фонд ја зголеми прогнозата за глобалниот економски раст во 2026 година на 3,1 процент, од претходните 3 проценти.
Но зад оваа релативно поволна бројка се кријат значителни разлики меѓу државите и регионите.
САД и Кина продолжуваат да имаат голема улога во технолошките инвестиции, додека Индија останува една од најбрзорастечките големи економии.
Според најновите прогнози на ММФ, индиската економија годинава би требало да порасне за околу 7 проценти, кинеската за 4,5 проценти, додека американската за 2,3 проценти.
Во исто време, дел од развиените европски економии бележат послаб раст, а други земји се соочуваат со сериозни последици од високите цени на енергијата и геополитичките конфликти.
Новата економска поделба не е само меѓу богати и сиромашни земји
Во минатото економскиот развој во голема мера се поврзуваше со пристапот до природни ресурси, евтина работна сила и индустриско производство.
Денес сè поголема улога имаат знаењето, технолошките капацитети, истражувањето, развојот и способноста за користење на вештачката интелигенција.
Ова создава можности за економиите што можат брзо да ги применуваат новите технологии, но и ризик од продлабочување на разликите.
Големите компании располагаат со капитал за автоматизација и дигитализација, додека помалите бизниси често немаат доволно финансии, стручен кадар или инфраструктура за да го следат истото темпо.
Последиците можат да бидат видливи и на пазарот на трудот.
Високопродуктивните компании можат да создаваат поголема вредност со помалку работници, додека дел од традиционалните индустрии и понатаму зависат од ниски трошоци за работна сила.
Така економскиот раст не мора автоматски да значи пропорционален раст на вработеноста или на платите.
Македонија расте, но дали доволно брзо за да ја стигне Европа?
Најновата прогноза на ММФ за Македонија предвидува економски раст од 3,5 проценти во 2026 година, што е подобрување во однос на претходната проекција од 3,1 процент.
За 2027 година се очекува раст од 3,2 проценти.
На прв поглед, ова изгледа охрабрувачки, особено во споредба со дел од економиите во регионот.
Но повисокиот раст сам по себе не значи дека земјата брзо ќе го достигне животниот стандард на развиените европски држави.
Македонската економија и натаму се соочува со ниска продуктивност во дел од секторите, недостиг од квалификувани работници, ограничени домашни инвестиции и слаба поврзаност меѓу науката, претпријатијата и индустријата.
Предизвикот е да се премине од модел кој во голема мера се потпира на конкурентни трошоци за труд кон модел што создава поголема вредност преку технологии, иновации и висококвалификувана работа.
За тоа се потребни повеќе домашни компании што развиваат сопствени производи, подобро поврзување на странските инвеститори со локалните добавувачи и инвестиции во професии што обезбедуваат висока продуктивност.
Економскиот раст мора да се почувствува во платите
За граѓаните, растот на бруто-домашниот производ е важен само доколку се претвора во поголема куповна моќ, подобри работни места и поквалитетни јавни услуги.
Ако платите растат побавно од трошоците за живот, економскиот напредок може да остане речиси невидлив за голем дел од населението.
Истото важи и за инвестициите.
Странските директни инвестиции можат да придонесат за извозот и вработеноста, но нивниот долгорочен ефект е поголем кога вклучуваат трансфер на технологии, обука на домашни кадри и соработка со локални компании.
Затоа идниот развој на Македонија не треба да се оценува само според тоа колку расте економијата, туку и според тоа во кои сектори се создава растот и колку од неговите придобивки остануваат во земјата.
Најголемата опасност за помалите економии не е само да растат побавно од светските економски сили, туку трајно да останат зависни од производство со ниска додадена вредност.
Новата глобална економска поделба ќе биде сè повеќе определена од технологијата, продуктивноста и образованието.
За Македонија тоа значи дека патот до европски плати не води само преку повисоки стапки на економски раст. Потребна е промена на структурата на економијата, со повеќе знаење, иновации и домашно производство што може да конкурира на меѓународните пазари.