Европа паралелно работи на два големи проекта што треба да го променат начинот на кој граѓаните плаќаат – дигиталното евро и заедничката мрежа за мобилни плаќања. Иако на прв поглед изгледаат како слични решенија, нивната намена е различна. Заедничката цел е да се олеснат плаќањата меѓу европските земји и да се намали зависноста од големите американски платежни компании.

Една од пречките со кои се соочуваат корисниците е тоа што националните системи за мобилни плаќања не можат секогаш да комуницираат меѓусебно. За надминување на овој проблем, во Мадрид е основана Европската мрежа за плаќања (ENP), која поврзува пет постојни платежни решенија во 13 европски земји.

Во мрежата се вклучени шпанскиот Bizum, италијанскиот Bancomat, португалскиот SIBS-MB WAY, Vipps MobilePay, кој се користи во Норвешка, Данска, Шведска и Финска, како и EPI/Wero, присутен во Германија, Белгија, Франција, Холандија, Луксембург и Австрија.

Заедничката инфраструктура опфаќа повеќе од 70 отсто од населението на Европската Унија и Норвешка, односно околу 130 милиони активни корисници. Нејзиното воведување ќе се одвива постепено – најпрво ќе овозможува испраќање пари меѓу физички лица, а потоа ќе се прошири и на интернет-купување и плаќање во продавници.

Дигиталното евро, од друга страна, има поинаква улога. Тоа нема да биде нова валута ниту криптовалута, туку електронска форма на јавните пари, издадена од Европската централна банка (ЕЦБ). За разлика од постојните апликации и платежни системи, кои ги пренесуваат средствата од банкарските сметки на корисниците, дигиталното евро ќе претставува директно дигитално издание на еврото од страна на Евросистемот.

Неговото воведување нема да значи укинување на готовината ниту замена на постојните начини на електронско плаќање. Предвидено е да се користи за плаќања меѓу граѓани, во продавници и на интернет, а се разгледува и можноста за плаќање без интернет-врска. Според плановите, пилот-проектот би можел да започне во втората половина на 2027 година, додека првото издавање се очекува во 2029 година, доколку претходно бидат усвоени потребните прописи. Станува збор за планирани рокови, а не за конечни датуми.

Една од главните причини за развојот на овие решенија е настојувањето Европа да ја зајакне својата финансиска независност. Според податоците на ЕЦБ, во 2022 година меѓународните картични системи, меѓу кои Visa, Mastercard и American Express, учествувале со околу 61 отсто во вкупниот број трансакции во еврозоната.

Со поврзувањето на националните системи за мобилни плаќања, европските корисници ќе добијат можност полесно да испраќаат пари преку границите, без да зависат од меѓународните картични мрежи. Дигиталното евро, пак, треба да обезбеди јавна дигитална платежна можност, зад која нема да стои приватна компанија.

Сепак, успехот на дигиталното евро ќе зависи и од довербата на граѓаните. Истражување спроведено во Шпанија покажало дека луѓето кои имаат доверба во ЕЦБ се поподготвени да го користат, додека загриженоста за приватноста на личните податоци ја намалува нивната подготвеност. Иако резултатите не можат да се применат врз целото европско население, тие укажуваат на важноста на заштитата на податоците и јасното информирање на јавноста.

Двата проекта, иако различни, се дел од пошироките напори на Европа да изгради сопствена платежна инфраструктура. Европската мрежа треба да ги поврзе постојните услуги, додека дигиталното евро ќе овозможи користење на јавните пари во електронска форма. Нивната практична вредност ќе зависи од тоа дали граѓаните ќе добијат побрзи, поедноставни и посигурни начини за плаќање.