Европските банки во своите портфолија имаат повеќе од 4 трилиони евра државни обврзници, што ги натера регулаторите да ја зголемат контролата врз нивната изложеност на ризици поврзани со растот на приносите на државниот долг.

Иако повисоките каматни стапки во моментов им носат дополнителни приходи на банките, падот на вредноста на обврзниците што веќе ги поседуваат може да создаде сериозни проблеми, особено кај институциите кои се премногу зависни од долгот на одредени држави.

Претседателот на Европското банкарско тело (ЕБА), Франсоа-Луј Мишо, изјави дека надзорните институции проверуваат колку банките се изложени на промените на пазарот на државен долг и дали нивните мерки за заштита се доволни во случај на нови финансиски потреси.

„Регулаторите посебно го анализираат начинот на кој банките управуваат со каматниот ризик“, посочил Мишо за „Блумберг“.

Засега нема индикации дека загубите од државните обврзници предизвикале системска банкарска криза, но големината на портфолијата е причина за зголемено внимание.

Банки со трилиони евра во државни обврзници

Според податоците на Европското банкарско тело, на крајот на 2025 година европските банки поседувале повеќе од 4 трилиони евра државни обврзници, што претставува околу 13 проценти од нивната вкупна актива.

Државните обврзници традиционално се сметаат за важен дел од банкарското работење. Тие носат приходи од камати, се користат за управување со ликвидноста и служат како обезбедување во финансиски трансакции.

Сепак, нивната вредност може да се намали кога растат пазарните приноси. Тоа значи дека банката може да има голема нереализирана загуба, иако државата редовно ги исполнува своите обврски.

Проблемот станува поголем доколку банката мора предвреме да ги продаде обврзниците.

Како растот на каматите создава загуби?

Механизмот е едноставен – кога на пазарот се појавуваат нови државни обврзници со повисоки камати, старите обврзници со пониски приноси стануваат помалку привлечни.

На пример, доколку банка купила државна обврзница од 100 милиони евра со годишна камата од 2 проценти, а подоцна новите обврзници носат принос од 4 проценти, вредноста на старата обврзница на пазарот паѓа.

Ако банката ја задржи до достасување, може да продолжи да ги добива договорените камати и главницата, доколку издавачот ги исполни обврските. Но, доколку мора да ја продаде порано, може да реализира загуба.

Повисоките камати засега ги ублажуваат последиците

Според Мишо, поголемите приходи од камати во моментов во голема мера ги неутрализираат негативните ефекти од падот на вредноста на државните обврзници.

По долг период на ниски каматни стапки, европскиот банкарски сектор профитираше од зголемените каматни приходи.

Сепак, регулаторите предупредуваат дека оваа рамнотежа може да се промени доколку приносите продолжат значително да растат. Особено ранливи се банките кои имаат големи количини долгорочни обврзници.

Ризик од премногу зависност од една држава

Еден од главните предизвици за европскиот банкарски систем е поврзаноста меѓу банките и државите.

Банките често вложуваат голем дел од средствата во обврзници на земјата во која работат. Ако таа држава се соочи со финансиски проблеми, падот на вредноста на нејзиниот долг може директно да влијае врз банките кои го поседуваат.

Овој феномен е познат како поврзаност меѓу државниот и банкарскиот ризик.

Европската должничка криза покажа колку оваа зависност може да биде проблематична, поради што институциите на ЕУ веќе подолго време разгледуваат начини за намалување на прекумерната концентрација на државни обврзници во банкарските портфолија.

Можно воведување дополнителни капитални барања

Според актуелните правила во ЕУ, вложувањата на банките во државни обврзници на членките на Унијата имаат повластен третман при пресметката на капиталните барања.

Тоа значи дека банките не мора секогаш да издвојуваат дополнителен капитал за овие вложувања на ист начин како за поризични кредити.

Сепак, европските институции разгледуваат можност за воведување дополнителни правила во случаи кога банките имаат преголема изложеност кон долгот на една држава.

Целта е банките да ги диверзифицираат своите портфолија и да се намали ризикот од идни финансиски потреси.

Ризиците можат да влијаат и врз компаниите и граѓаните

Проблемите со државните обврзници не мора да останат ограничени само на банкарските биланси.

Доколку банка претрпи значителни загуби или процени дека ѝ е потребен дополнителен капитал, може да стане повнимателна при одобрување нови кредити.

Тоа може да влијае врз финансирањето на компаниите и граѓаните, да ги зголеми трошоците за задолжување и да ги одложи инвестициите.

Движењата во европскиот банкарски сектор се важни и за регионот, бидејќи голем дел од банките во земјите од Југоисточна Европа се поврзани со големи европски банкарски групации.

Регулаторите сакаат да спречат криза пред да се појави

Од Европското банкарско тело нагласуваат дека не станува збор за актуелна банкарска криза, туку за превентивна контрола на ризиците.

Иако европските банки моментално имаат корист од повисоките каматни приходи, вложувањата од над 4 трилиони евра во државни обврзници се доволно големи што и релативно мали промени на пазарот можат да имаат значајни последици.

Затоа управувањето со каматниот и државниот ризик ќе биде едно од клучните прашања за европскиот финансиски сектор во наредниот период.