Каде е најбезбедно да се чуваат биткоин и другите криптовалути – на криптоберза, во мобилна апликација или на посебен хардверски паричник? Ова прашање станува сè поважно во услови на зачестени хакерски напади, финансиски проблеми кај криптоплатформите и измами насочени кон индивидуалните инвеститори. Секој начин на чување има свои предности и ризици, а погрешната одлука може да доведе до трајна загуба на дигиталните средства.

Инвестирањето во криптовалути не завршува со нивното купување.

За разлика од класичните банкарски депозити, кај дигиталните средства корисникот мора да размислува и за начинот на чување, заштитата на пристапните податоци и можностите за враќање на средствата доколку нешто тргне наопаку.

Во практиката постојат неколку решенија: чување на криптоберза, користење мобилен или компјутерски паричник, посебен хардверски уред или професионална услуга за чување дигитални средства.

Но ниту едно од овие решенија не обезбедува апсолутна сигурност.

Криптоберзите се практични, но корисниците зависат од платформата

Криптоберзите како Binance, Coinbase и Kraken овозможуваат купување, продажба и чување криптовалути преку корисничка сметка.

Нивната најголема предност е едноставноста.

Корисниците можат брзо да тргуваат, да ја следат вредноста на своето портфолио и да пристапуваат до средствата преку интернет.

Кај ваквиот начин на чување, платформата вообичаено управува со приватните криптографски клучеви што овозможуваат располагање со дигиталните средства.

Корисникот пристапува до својата сметка со лозинка и дополнителни безбедносни механизми, како двофакторска автентикација.

Но токму зависноста од посредникот создава дополнителни ризици.

Криптоберзата може привремено да ги ограничи повлекувањата, да стане цел на хакерски напад или да се соочи со финансиски проблеми.

Во случај на стечај, правата на корисниците зависат од применливите закони и договорните услови.

Хакерските напади покажуваат колку е важна заштитата

Во последните години криптоиндустријата се соочи со повеќе големи безбедносни инциденти.

Еден од најпознатите случаи е нападот врз криптоберзата Bybit во февруари 2025 година, кога беа украдени дигитални средства вредни приближно 1,5 милијарди долари.

Според објавените информации, напаѓачите успеале да компромитираат дел од софтверската инфраструктура што се користела за одобрување трансакции.

Случајот покажа дека дури и користењето повеќекратни дигитални потписи не ја елиминира можноста за измама доколку корисниците потврдуваат трансакции преку компромитиран систем.

Друг значаен пример е колапсот на FTX во 2022 година.

Во тој случај, проблемот не произлегувал првенствено од надворешен хакерски напад, туку од неправилно управување со средствата на клиентите.

Овие примери покажуваат дека ризиците од чување криптовалути на берза не се ограничени само на сајбербезбедноста.

Постојат и финансиски, оперативни и управувачки ризици.

Мобилните криптопаричници нудат поголема контрола

Софтверските паричници, познати и како „топли паричници“, претставуваат друга можност за чување криптовалути.

Меѓу познатите примери се MetaMask, Trust Wallet и Exodus.

За разлика од чувањето средства на централизирана берза, кај паричниците со самостојно управување корисникот има контрола врз приватните клучеви.

Тоа значи дека не мора да бара одобрение од криптоберза за испраќање средства од сопствената блокчејн-адреса.

Оваа независност е значајна предност, но истовремено носи и поголема лична одговорност.

Ако корисникот ја изгуби пристапната фраза или приватниот клуч, може трајно да ја изгуби можноста да располага со средствата.

Фразата за обновување е клучот до вашите криптовалути

Кај многу криптопаричници, пристапот може да се обнови преку посебна фраза составена од 12 или 24 зборови.

Оваа фраза е позната како seed phrase или фраза за обновување.

Нејзината улога е да овозможи повторно воспоставување пристап до средствата, на пример ако телефонот се изгуби или престане да работи.

Но ако фразата ја добие друго лице, тоа може да ја преземе контролата врз криптовалутите.

Затоа таа не треба да се споделува со други лица, да се испраќа преку електронска пошта или да се внесува на сомнителни веб-страници.

Особено опасни се лажните пораки од наводна техничка поддршка, преку кои измамниците бараат корисникот да ја открие фразата за обновување.

Легитимна поддршка за криптопаричник не треба да бара од корисникот да ја открие оваа тајна фраза.

Дали хардверските паричници се најбезбедното решение?

Хардверските паричници претставуваат посебни физички уреди што служат за заштита на приватните криптографски клучеви.

Меѓу најпознатите производители се Ledger и Trezor.

Нивната главна предност е што приватните клучеви се чуваат одвоено од компјутерот или телефонот што редовно се поврзува на интернет.

Кога корисникот сака да испрати криптовалути, трансакцијата ја подготвува преку софтвер, а потоа ја потврдува на хардверскиот уред.

На овој начин се намалува ризикот злонамерен софтвер на компјутерот директно да го украде приватниот клуч.

Поради тоа хардверските паричници често се користат за долгорочно чување поголеми вредности во криптовалути.

Сепак, тие не обезбедуваат целосна заштита од измами.

Ако сопственикот потврди испраќање средства на погрешна адреса или одобри злонамерна трансакција, хардверскиот уред не мора да ја спречи загубата.

Што ако го изгубите хардверскиот паричник?

Губењето или оштетувањето на хардверскиот уред не значи автоматски дека криптовалутите се изгубени.

Дигиталните средства се евидентирани на блокчејнот, а уредот служи за чување на пристапните клучеви.

Доколку корисникот ја зачувал фразата за обновување, вообичаено може повторно да воспостави пристап преку компатибилен паричник.

Но ако ги изгуби и уредот и податоците за обновување, средствата можат трајно да останат недостапни.

Затоа е важно фразата за обновување да се чува одвоено од самиот уред, на безбедно место.

Хардверските паричници треба да се купуваат исклучиво од проверени извори, а пред користењето да се следат официјалните инструкции на производителот.

Хартиените паричници се поедноставни, но не секогаш побезбедни

Постои и можност приватните клучеви да се чуваат на хартија, во форма на текст или QR-код.

Таквото решение се нарекува хартиен криптопаричник.

Предноста е што податоците не мора да бидат постојано зачувани на уред поврзан со интернет.

Но хартијата може да се изгуби, оштети или да биде украдена.

Дополнително, постои ризик приватниот клуч да биде компромитиран уште при неговото создавање, особено ако се користат непроверени интернет-алатки.

Поради овие ограничувања, традиционалните хартиени паричници денес генерално не се препорачуваат како најпрактична опција за просечниот корисник.

Дополнителна заштита преку повеќе дигитални потписи

За инвеститорите што управуваат со поголеми суми постојат и посложени механизми за заштита.

Еден од нив е користењето паричници со повеќекратен потпис, познати како multisig.

Кај ваквите решенија, за одобрување една трансакција се потребни повеќе дигитални потписи.

На пример, системот може да биде поставен така што ќе бара два од три независни потписи.

Ова го намалува ризикот од злоупотреба на само еден приватен клуч.

Но истовремено го усложнува управувањето со средствата.

Доколку се изгубат доволно клучеви, пристапот до криптовалутите може да стане невозможен.

Поради тоа ваквите решенија бараат внимателно планирање и соодветно техничко знаење.

Дали треба сите криптовалути да се чуваат на едно место?

За инвеститорите што активно тргуваат, чувањето дел од средствата на криптоберза може да биде практично.

Но за долгорочните вложувања може да биде соодветно да се разгледа и самостојно чување преку добро заштитен паричник.

Распределувањето на средствата меѓу различни начини на чување може да ја намали зависноста од една платформа или еден уред.

Сепак, тоа создава и дополнителни обврски за заштита на повеќе пристапни податоци.

Затоа не постои универзално решение за сите корисници.

Изборот треба да зависи од вредноста на дигиталните средства, зачестеноста на трансакциите и способноста на сопственикот да управува со безбедносните ризици.

Криптовалутите не се исто што и банкарските депозити

За граѓаните во Македонија особено е важно да ја разберат разликата меѓу чувањето пари во банка и поседувањето криптовалути.

Банкарските депозити на физичките лица се опфатени со законски уреден систем на осигурување, во согласност со утврдените ограничувања и услови.

Криптовалутите што се чуваат на криптоберза или во приватен дигитален паричник не се автоматски опфатени со истиот систем на заштита.

Дополнително, вредноста на криптовалутите може значително да се менува.

Тоа значи дека инвеститорот е изложен не само на ризик од губење пристап до средствата, туку и на пазарен ризик.

Поради тоа, криптовалутите не треба да се третираат како директна замена за осигурен банкарски депозит.

Пет правила за поголема безбедност на криптовалутите

Прво, користете силни лозинки и двофакторска автентикација за сите сметки на криптоплатформи.

Второ, никогаш не ја споделувајте фразата за обновување или приватните клучеви.

Трето, преземајте апликации само од официјални извори и внимателно проверувајте ги веб-адресите.

Четврто, пред да потврдите трансакција, проверете ја адресата на примачот, мрежата и износот.

Петто, ако поседувате поголема вредност во криптовалути, разгледајте ги предностите и ограничувањата на хардверското чување и другите безбедносни решенија.

Заклучок: Најбезбедниот паричник е оној со чии ризици знаете да управувате

Чувањето криптовалути на берза е практично за редовно тргување, но создава зависност од платформата.

Софтверските паричници овозможуваат поголема самостојна контрола, но бараат внимателна заштита на приватните клучеви.

Хардверските паричници можат значително да го намалат ризикот од директна кражба на клучевите преку интернет, но не штитат од сите измами и човечки грешки.

За граѓаните што поседуваат биткоин или други криптовалути, најважниот совет е пред сè да ја разберат разликата меѓу тргување, инвестирање и безбедно чување. Вредноста на дигиталните средства може да се промени на пазарот, но нивната целосна загуба поради украден приватен клуч, измама или пропадната платформа може да биде многу потешко надоместлива.