Младите треба да одвојуваат цела плата повеќе од 11 години за купување стан од 50 квадрати во Скопје

Повеќе од 11 години целосни просечни плати би му биле потребни на еден млад човек за да ја достигне вредноста на стан од 50 квадратни метри во Скопје. Пресметката претпоставува дека тој не би потрошил ниту денар за храна, сметки, превоз и други основни потреби. Дури и со олеснетото учество за купување прв дом, приближната кредитна рата би одземала околу 62 проценти од една просечна плата.

Податоците ја објаснуваат и причината поради која голем дел од младите остануваат во домот на своите родители до почетокот на четвртата деценија од животот.

Истражувањето објавено од Организацијата за домување на станари покажува дека околу 75 проценти од младите на возраст од 18 до 34 години во Македонија живеат со родителите. Со тоа земјата се наоѓа меѓу европските држави со највисок удел на млади кои сè уште не започнале самостоен живот.

Прашањето за домувањето, според Ристо Савески од Младинскиот образовен форум, останува едно од клучните прашања за младите во државата.

„Македонија е некаде над просекот на Европската Унија по бројот на години кога младите започнуваат самостоен живот и се отселуваат од домот на родителите. Просекот на иселување на младите од Македонија е 30,7 години, а пред нас во регионот се само Грција и Хрватска“, посочува Савески.

Високата просечна возраст на осамостојување не може да се објасни само со семејните навики или со желбата на младите подолго да живеат со родителите. Високите цени на становите, нестабилното вработување и приходите што не го следат целосно растот на трошоците за домување создаваат економска пречка за самостоен живот.

Стан од 50 квадрати вреди повеќе од 11 години целосни плати

Според податоците на платформата „ЦенаКвадрат“, која ги анализира активните огласи на поголемите македонски интернет-страници за недвижности, просечната огласена цена на стан во Скопје на 11 август 2026 година изнесува околу 2.142 евра за квадратен метар. Стан од 50 квадратни метри, според оваа цена, би чинел приближно 107.125 евра.

Станува збор за огласени, а не за конечни продажни цени. Тие можат да се разликуваат во зависност од општината, локацијата, староста на зградата, состојбата и преговорите меѓу продавачот и купувачот. Сепак, овие податоци даваат слика за сумите со кои се соочуваат младите при пребарувањето дом во главниот град.

Просечната нето-плата во мај 2026 година изнесувала 49.544 денари, односно приближно 806 евра, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика. 

Кога вредноста на станот ќе се подели со просечната плата, се добиваат речиси 133 месечни плати. Тоа се нешто повеќе од 11 години целосни приходи.

Оваа пресметка е само математичка споредба на вредноста на станот со висината на платата. Во реалниот живот ниту еден вработен не може да го одвојува целиот приход за купување недвижност. Младите истовремено плаќаат храна, сметки, превоз, здравствени услуги, образование и други животни трошоци.

Доколку едно лице може да заштедува 20 проценти од просечната плата, односно околу 161 евро месечно, за да ја собере целата вредност на станот би му биле потребни повеќе од 55 години. Затоа купувањето најчесто се финансира преку долгорочен станбен кредит.

Пониско учество за првиот дом

Од 1 декември 2025 година во сила се олеснети услови за станбено кредитирање на лицата кои првпат го решаваат станбеното прашање. Со одлуката на Народната банка, лице што нема стан или куќа на свое име може да добие станбен кредит со минимално сопствено учество од 10 проценти од вредноста на домот.

За останатите случаи минималното учество е зголемено од претходните 15 на 25 проценти. Иако поволноста за прв дом не е ограничена исклучиво според возраста, Народната банка посочи дека се очекува меѓу нејзините главни корисници да бидат младите и младите брачни парови. Народна банка

Во примерот со стан од 107.125 евра, учеството од 10 проценти би изнесувало околу 10.712 евра. Според претходниот праг од 15 проценти, купувачот би требало да обезбеди 16.069 евра.

Мерката ја намалува почетната сума за околу 5.357 евра. Сепак, и пониското учество од 10 проценти е еднакво на повеќе од 13 целосни просечни плати.

Ако млад човек одвојува 20 проценти од просечната плата секој месец, само за учеството би му биле потребни околу пет и пол години. Пресметката не ги вклучува промените на цените во тој период, ниту дополнителните трошоци за купување и опремување на домот.

Помало учество, поголем кредит

Намалувањето на учеството го олеснува пристапот до кредит, но значи дека купувачот мора да позајми поголема сума.

По уплата на 10 проценти за стан од 107.125 евра, за кредитирање остануваат околу 96.412 евра. При пример-каматна стапка од 4,67 проценти и рок на отплата од 30 години, месечната рата би изнесувала приближно 498 евра.

Ратата би одземала околу 62 проценти од една просечна нето-плата. На едно лице би му останале околу 308 евра месечно за сите други животни потреби.

За двојка со две просечни плати, истата рата би претставувала околу 31 процент од заедничките приходи. Пресметката покажува дека купувањето стан е значително поизводливо за домаќинство со два стабилни прихода отколку за млад човек кој сака да живее сам.

Станбениот кредит носи и дополнителни трошоци што не се вклучени во пресметката, процена на недвижноста, банкарски и нотарски трошоци, осигурување, данок, впишување на имотот, како и средства за опремување и одржување.

Исто така, примерот не претставува конкретна банкарска понуда. Конечната камата и рата зависат од банката, кредитоспособноста на клиентот, рокот на отплата, видот на каматната стапка и другите договорни услови.

Цените на становите растат побрзо од платите

Јазот меѓу платите и становите дополнително се проширува кога се споредуваат нивните годишни стапки на раст.

Во првиот квартал од 2025 година Народната банка регистрирала годишен раст на цените на становите во Скопје од 19,4 проценти. Во последниот квартал од 2024 година растот изнесувал 10,6 проценти. Податоци за индексот на цените на недвижностите

Наспроти тоа, просечната нето-плата во септември 2025 година била повисока за 9,3 проценти во споредба со истиот месец од претходната година. Во декември годишниот раст на платата изнесувал 7,6 проценти.

Иако периодите не се целосно идентични и не треба директно да се изедначуваат, податоците укажуваат дека цените на становите во одредени периоди се зголемувале значително побрзо од просечните приходи. Со тоа, дури и кога младите добиваат повисоки плати, потребната сума за стан може да се оддалечува уште побрзо.

Домувањето е меѓународен проблем

Недостапноста на домувањето не е проблем само во Македонија. Во Светскиот извештај за градовите за 2026 година, UN-Habitat проценува дека до 3,4 милијарди луѓе во светот немаат пристап до сигурно, безбедно и соодветно домување.

Според извештајот, глобалниот сооднос меѓу цените на домовите и приходите се зголемил од 9,3 во 2010 на 11,2 во 2023 година. Околу 44 проценти од потстанарите се соочуваат со трошоци за домување што се сметаат за недостапни.

Меѓународните податоци покажуваат дека трошоците за домување растат побрзо од приходите во многу држави. Последиците особено ги чувствуваат младите, кои најчесто имаат пониски почетни плати, пократко работно искуство, помали заштеди и понестабилни договори за работа.

Разликата е во одговорот на државите. Дел од европските земји нудат субвенционирани закупнини, јавни станови, даночни олеснувања, гаранции за станбени кредити или посебни програми за купување прв дом.

Закон за социјално домување сè уште во подготовка

Од Министерството за социјална политика, демографија и млади најконкретната иницијатива е новиот Закон за социјално домување. Предлогот беше објавен на Единствениот национален електронски регистар на прописи на почетокот на 2026 година.

На јавната презентација на законското решение во декември 2025 година, Ѓоко Велковски, тогаш заменик-министер, истакна дека целта е воспоставување модерен, правичен и транспарентен систем за социјално домување.

Според објавата на Министерството, законот треба да обезбеди достоинствен пристап до домување за ранливите категории, како и поддршка за младите и младите семејства. Предвидени се и механизми за спроведување на мерките на локално ниво, со поголема улога на општините.

Сепак, законот сè уште не претставува активна програма преку која младите можат веднаш да аплицираат за стан. Според последната официјална информација објавена на 29 јули 2026 година, законското решение сè уште било во подготовка и се очекувало наскоро да биде донесено.

Во досегашните официјални соопштенија не се наведени бројот на станови што би биле достапни, приходните критериуми, износот на закупнината, начинот на распределба и точниот опфат на младите. Поради тоа, законското решение засега треба да се третира како најава за идна политика, а не како помош што веќе се користи.

Олеснет кредит не значи и достапен стан

Мерката за учество од 10 проценти може да им помогне на лицата кои веќе имаат стабилна работа, доволно високи приходи и дел од потребните заштеди. Таа, сепак, не ја намалува продажната цена на станот и не обезбедува решение за младите кои немаат услови да подигнат кредит.

Остануваат и младите со минимални или потпросечни плати, невработените, хонорарците, лицата со договори на определено време и оние што немаат семејна поддршка за обезбедување учество. За нив, сопствениот дом останува уште понедостижен.

Податоците покажуваат дека доцното напуштање на родителскиот дом не е само прашање на традиција или личен избор. Кога за стан од 50 квадрати се потребни повеќе од 11 години целосни просечни плати, а кредитната рата може да надмине половина од приходите на едно лице, самостојниот живот станува економски предизвик.

Просечната возраст од 30,7 години, која ја посочува Савески, во тој контекст не е изненадувачка. Таа е показател за пазар на домување во кој младите многу порано ја стекнуваат желбата за самостојност отколку финансиската можност да ја остварат.