Семејството на американскиот претседател Доналд Трамп заработи најмалку 2,3 милијарди долари од крипто проекти што ги промовираше по изборите во 2024 година, додека повеќе од милион инвеститори регистрираа нето загуби од приближно ист износ, покажува истрагата на Reuters.

Reuters анализираше блокчејн евиденција, корпоративни документи, онлајн објави и јавни изјави од семејството Трамп и менаџерите на проекти и разговараше со лидери во крипто индустријата. Нивните наоди беа разгледани од повеќе од десетина сметководствени и крипто експерти, кои ги оценија проценките како разумни.

Четири проекти, ист модел

Истрагата се фокусира на четири проекти: World Liberty Financial, мем-монетата $TRUMP, American Bitcoin и AI Financial Corp, компанија која до април се викаше ALT5 Sigma. Иако проектите се разликуваат по структура, Reuters вели дека сите тие го следеле истиот модел: Трампови инвестирале малку или воопшто не инвестирале свои пари, ги промовирале проектите со своето име и политичка видливост, а потоа заработувале пари бидејќи малите инвеститори купувале средства чија вредност подоцна паднала нагло.

Белата куќа не ги коментираше директно наодите на Reuters. Портпаролката Ана Кели изјави: „Сите дејствија на претседателот Трамп и неговата администрација се преземени во најдобар интерес на американскиот народ“. Ерик Трамп и Доналд Трамп Џуниор не одговорија на барањата за коментар.

Инвестирала 2000 долари, а ѝ останаа помалку од 120

Еден од инвеститорите е 29-годишната Фатима Елгдави, инженер за софтверски проекти од Санта Барбара. Во јануари 2025 година, додека Трамп се подготвуваше да се врати во Белата куќа, еден пријател ѝ покажа онлајн порака со која промовираше нова криптовалута: „ЗЕМЕТЕ ГО ВАШИОТ $TRUMP СЕГА“.

Елгдави мислеше дека е безбедна инвестиција. „Ако Трамп стои зад тоа, тоа мора да биде легитимна инвестиција“, се присети таа. Таа инвестираше 2.000 долари од своите заштеди во мем-монетата $TRUMP. До крајот на мај, нејзината инвестиција вредеше помалку од 120 долари.

Мем-монетите се многу шпекулативни крипто-токени чија вредност често зависи од популарноста на социјалните медиуми, а не од реалната деловна активност. Reuters објави дека $TRUMP изгубил 97% од својата вредност од својот врв во јануари 2025 година.

Елргдави денес вели дека е јасна дека „нема повеќе надеж“ за нејзината инвестиција. Таа верува дека тоа била шема „пумпање и исфрлање“, но додава дека се чувствува среќна во споредба со луѓето кои изгубиле многу повеќе.

Многумина веруваа во името на Трамп

Reuters разговараше со 27 индивидуални инвеститори. Речиси сите беа свесни за минатите банкроти и неуспешни деловни потфати на Трамп, но веруваа дека неговото име, политичка положба и репутација како бизнисмен ќе им донесат профит. Многумина признаа дека истражувале малку или воопшто не истражувале пред да инвестираат.

Софтверски инженер од Минесота изгубил 60.000 долари од своите заштеди. Менаџер на хотел во Виетнам изгубил неколку години заработка. Мет, 45-годишен маж од Индијана, инвестирал 40.000 долари во акции на ALT5 Sigma. Неговите акции паднале за 79%, или околу 32.700 долари.

„Кога акцијата има поддршка од претседателот, барем од неговите синови, мислите дека ќе порасне“, рече Мет. Тој сè уште ги држи акциите. „Се сметам за губитник, но сè уште не сум се откажал“, додаде тој.

Некои инвеститори не го обвинуваат семејството Трамп. Еден бизнисмен од Тексас инвестираше 5.000 долари во американски биткоин затоа што, како што вели, „едноставно чувствувал дека Трамп си ја знае работата“. Ги продал акциите со загуба од околу 800 долари, но вели: „Сите криптовалути се во пад во моментов, па затоа не можете директно да го обвинувате Трамп“.

World Liberty донесе најмногу пари

Најголемиот проект е World Liberty Financial, ко-основан од Трампови и неколку соработници. Компанијата започна со продажба на токени во октомври 2024 година, а браќата Ерик и Доналд Трамп Џуниор беа главни промотори. Проектот беше претставен како обид за „изградба и демократизација на нов финансиски систем во корист на милиони“.

На купувачите на токени им беше ветено ограничено право на глас за некои прашања, но без дел од профитот. Доналд Трамп ги повика своите милиони следбеници да купат токени кратко пред продажбата на X.

Многумина очекуваа да остварат профит кога токените почнаа да се котираат на берзите. Но, World Liberty првично им забрани на инвеститорите да продаваат повеќе од 20% од своите акции. Потоа, во април, беше одобрен предлог со кој ќе им се забрани на сопствениците целосно да ги отклучат своите токени до 2030 година, откако Трамп ќе ја напушти функцијата. Еден европски инвеститор кој инвестираше 45.000 долари го нарече заклучувањето на токените „целосна измама“.

Reuters објави дека претседателот го лиценцирал името на својата компанија преку аранжман со кој 75 проценти од приходите од продажбата на токените се испраќаат до DT Marks DEFI LLC, која е 70 проценти во сопственост на фондацијата на Доналд Трамп. Според Ројтерс, World Liberty досега пренасочила повеќе од 1,6 милијарди долари кон семејството Трамп. Загубите на инвеститорите се проценуваат на 674 милиони долари.

$TRUMP донесе стотици милиони долари

Три дена пред втората инаугурација, на 17 јануари 2025 година, Трамп ги повика граѓаните да ја купат мем-монетата $TRUMP. Ден подоцна, Ерик Трамп ја нарече „најбараниот дигитален мем во светот“, а Доналд Трамп Џуниор ја повтори пораката додека цената достигна врв од 75,35 долари.

Потоа цената падна за 80% додека раните инвеститори ги реализираа добивките. Reuters проценува дека $TRUMP ѝ донел на семејството Трамп околу 616 милиони долари, додека купувачите изгубиле повеќе од 700 милиони долари.

Акциите поврзани со проектите на Трамп исто така паднаа

Минатиот август, World Liberty Financial се здружи со компанијата ALT5 Sigma, која денес се вика AI Financial Corp. ALT5 Sigma собра 750 милиони долари со продажба на нови акции и потроши 717 милиони долари за купување World Liberty токени.

Ерик и Доналд Трамп Џуниор го промовираа тој потег, а Доналд Џуниор го нарече „вистински пресврт“. Цената на акцијата на ALT5 Sigma падна од над 9 долари во август 2025 на 75 центи во април 2026. Reuters проценува дека инвеститорите изгубиле околу 675 милиони долари, додека повеќе од 500 милиони долари од купувањето на токените отишле кај семејството Трамп.

Сличен образец Reuters опишува и кај American Bitcoin. Компанијата Hut 8 го спои својот сектор за рударење биткоини со American Data Centers, компанија која ја поддржуваат братјата Трамп, создавајќи ја така American Bitcoin.

Доналд Трамп Џуниор на денот на излегувањето на берза изјави: „Со нашето котирање на Nasdaq, ја подигнуваме оваа мисија на глобално ниво.“ Ерик Трамп, главен стратег на компанијата, тврдеше дека American Bitcoin може да копа биткоин по половина од пазарната цена. Но, компанијата работеа со загуба.

Цената на акцијата падна од 11 долари при лансирањето во септември на 1,15 долари кон крајот на април. Reuters наведува дека Ерик Трамп добил 9% удел во компанијата, кој кон крајот на април вредел над 70 милиони долари, без докази дека вложил свои пари. Надворешните инвеститори изгубиле повеќе од 200 милиони долари.

Експерти за етика се изјаснија за судирот на интереси

Осум владини експерти за етика изјавија за Reuters дека збогатувањето на семејството Трамп во индустрија регулирана од неговата администрација претставува судир на интереси без преседан во модерната американска историја. Сепак, тие додадоа дека таквото однесување не е нужно нелегално сè додека семејството не тргува со пристап до претседателот или регулаторни услуги за финансиска добивка.

Портпаролката на Белата куќа, Кели, изјави: „Ниту претседателот ниту неговото семејство никогаш не се вклучиле, ниту пак некогаш ќе се вклучат во судир на интереси. Претседателот Трамп гордо ги направи Соединетите Американски Држави крипто-престолнина на светот преку извршни дејствија.“

Познатиот инвеститор Вилбур Рос, кој беше секретар за трговија на Трамп во првиот мандат, рече дека Трампови, како и другите политичари и нивните семејства, имаат право да заработуваат пари. Тој рече за инвеститорите: „Ако луѓето ќе купат нешто шпекулативно, треба да бидат свесни дека постои ризик.“

Џон Пол Ролерт од Универзитетот во Чикаго рече дека инвеститорите требало да се запрашаат дали семејството Трамп ќе заработи пари дури и ако проектите пропаднат. Ако одговорот е да, „се приближувате до нешто што изгледа како измама“, рече тој.