Пензионерите од септември ќе добијат ново зголемување, но овојпат нема секој да добие ист износ. По четирите линеарни покачувања со кои пензиите од септември 2024 до март 2026 година беа зголемени за вкупно нешто повеќе од 7.000 денари, повторно се активира редовното процентуално усогласување. Тоа значи дека повисока пензија ќе носи и повисоко покачување во денари.

Клучната промена е враќањето на членот 37 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување. Според него, пензиите на 1 март и на 1 септември се усогласуваат според комбинирана формула: 50 проценти од растот на трошоците за живот и 50 проценти од растот на просечно исплатената плата. За септемвриското усогласување се споредуваат економските показатели од првото полугодие на 2026 година со второто полугодие од 2025 година.

Одредбите од овој член беа привремено суспендирани до 31 март 2026 година. Во септември 2025 година пензионерите добија еднакво зголемување од 1.036 денари, додека во март годинава со дополнителна законска измена беше утврден фиксен износ од 1.000 денари. Од септември повеќе нема законска основа за ново еднакво покачување, освен доколку Собранието во меѓувреме не донесе нови измени.

Точниот процент сè уште не е официјално објавен. За конечната пресметка се потребни комплетните податоци за платите и трошоците за живот за првите шест месеци од годината, по што Фондот за пензиско и инвалидско осигурување треба да го утврди процентот. Претходната процена на директорот на Фондот, Никола Мемов, беше дека септемвриското усогласување би можело да се движи меѓу три и пет проценти, но тоа е проекција, а не конечна одлука.

Доколку процентот се движи во тој распон, пресметката би изгледала вака:

Овие износи се илустративни пресметки, а не официјално утврдени покачувања. Конечната сума ќе зависи од процентот што ќе го објават надлежните институции.

Токму тука се гледа најголемата разлика меѓу линеарното и процентуалното покачување. При линеарниот модел секој пензионер добива ист износ, без оглед на висината на пензијата. При процентуалното усогласување се задржува односот меѓу пензиите, па оној што прима 60.000 денари добива трипати поголем износ од пензионер со 20.000 денари. Ова беше предмет на сериозни критики, со оглед на фактот дека некои цел живот плаќале во фондот, други не, па на линеарното покачување се гледаше како популистички потег на Владата.

За пензионерите со најниски примања тоа може да значи покачување пониско од последните 1.000 денари. При усогласување од четири проценти, пензија од околу 20.200 денари би се зголемила за приближно 809 денари. Пензија од 60.000 денари, пак, би пораснала за 2.400 денари.

Според податоците на ПИОМ за јуни, во Македонија имало 350.671 пензионер, а просечно исплатената пензија изнесувала 28.103 денари. Околу 44 проценти од корисниците примале до 23.945 денари, а нешто повеќе од 68 проценти имале пензија до 30.000 денари. Тоа значи дека најголемиот дел од пензионерите ќе се најдат во групата кај која евентуалното зголемување од три до пет проценти би изнесувало приближно од 600 до 1.500 денари.

Враќањето на процентуалната формула има две страни. Таа повторно ја поврзува пензијата со растот на платите и цените и ги почитува разликите создадени од работниот стаж, уплатените придонеси и претходната заработка. Но истовремено, повисоките пензии растат побрзо во апсолутен износ, додека кај најниските пензии ефектот врз домашниот буџет е значително помал.

Формулата не гарантира ниту дека пензиите целосно ќе го следат растот на цените. Бидејќи инфлацијата учествува само со половина во пресметката, доколку платите растат побавно од трошоците за живот, конечниот процент може да биде понизок од инфлацијата. Доколку платите растат побрзо, пензиите може да добијат усогласување повисоко од растот на цените.

Владината Програма на економски реформи за периодот 2026–2028 експлицитно предвидува враќање на редовната индексација од 1 септември 2026 година. Во документот се наведува и дека процентуалната методологија ќе има понизок фискален ефект од претходните линеарни покачувања.

Според пресметка врз основа на јунскиот број на пензионери и просечната пензија, покачување од три проценти би ја зголемило месечната сметка за пензии за околу 296 милиони денари. При четири проценти дополнителниот месечен трошок би бил околу 394 милиони, а при пет проценти околу 493 милиони денари. Станува збор за приближна анализа, бидејќи бројот на пензионери и структурата на пензиите до септември може да се променат.

Во Буџетот за 2026 година за пензии се планирани 116,8 милијарди денари, а Министерството за финансии соопшти дека се обезбедени средства за редовна исплата. Точниот фискален трошок од септемвриското покачување ќе зависи од конечниот процент.

Пензионерите не треба да поднесуваат посебно барање. Усогласувањето се врши во системот на ПИОМ и треба да важи од 1 септември. Сè додека не биде објавена официјалната пресметка, реалното очекување е процентуално, а не ново линеарно покачување, најверојатно во распон од три до пет проценти.