Ризиците за финансиската стабилност во еврозоната остануваат високи, а најизразени слабости се забележуваат кај дел од инвестициските фондови и другите небанкарски финансиски институции. Високите пазарни вреднувања на компаниите поврзани со вештачката интелигенција, растечката задолженост и геоекономските тензии би можеле да предизвикаат нови турбуленции на светските финансиски пазари.
На ова предупредува Европската централна банка (ЕЦБ) во својот најнов Извештај за финансиска стабилност, објавен на 18 ноември 2026 година.
Иако европскиот банкарски сектор покажува отпорност, поддржана од високата профитабилност, капиталната адекватност и ликвидноста, растечката поврзаност на банките со небанкарските финансиски институции создава дополнителни системски ризици.
Инвестициските фондови под зголемен притисок
Европската централна банка предупредува дека евентуалната нагла корекција на цените на акциите на технолошките компании би можела да предизвика значителни загуби кај инвестициските фондови.
Во такво сценарио, голем број инвеститори би можеле истовремено да побараат повлекување на вложените средства, принудувајќи ги фондовите да продаваат дел од своите финансиски средства по неповолни пазарни цени.
Ваквиот развој на настаните би можел да создаде домино-ефект, дополнително намалувајќи ја вредноста на финансиските инструменти и предизвикувајќи загуби кај други учесници на пазарот.
ЕЦБ предупредува на сличности со финансиската криза од 2008 година
Особено загрижувачки за европските финансиски регулатори е фактот што огромните инвестиции во инфраструктурата за вештачка интелигенција сè повеќе се финансираат преку задолжување.
ЕЦБ посочува на одредени историски сличности со технолошкиот балон од почетокот на овој век и кризата на хипотекарните кредити, која доведе до глобалната финансиска криза во 2008 година.
Тоа не значи дека централната банка предвидува повторување на финансиската криза, туку дека идентификува механизми преку кои прекумерната задолженост и високите пазарни очекувања можат да ја загрозат финансиската стабилност. Financial Times
Јавниот долг дополнителен извор на нестабилност
Покрај ризиците поврзани со технолошкиот сектор, ЕЦБ предупредува и на високото ниво на јавна задолженост во големите развиени економии.
Зголемените потреби на државите за задолжување, повисоките трошоци за финансирање и геополитичката неизвесност можат да предизвикаат нагли промени на пазарот на државни обврзници.
Дополнителен предизвик претставува можноста државите и големите технолошки компании да се соочат со засилена конкуренција при обезбедувањето капитал на финансиските пазари.
Европскиот банкарски сектор останува стабилен
И покрај бројните надворешни ризици, ЕЦБ оценува дека европските банки располагаат со доволно капитални и ликвидносни резерви за апсорбирање на потенцијалните финансиски шокови.
Сепак, растечката изложеност на банките кон инвестициските фондови, поскапувањето на енергијата и евентуалното забавување на економскиот раст би можеле негативно да се одразат врз квалитетот на кредитните портфолија и способноста на компаниите и домаќинствата да ги сервисираат своите долгови. European Central Bank
Дали овие ризици можат да се пренесат и во Македонија?
Иако Македонија не е дел од еврозоната, домашниот финансиски систем е поврзан со европските финансиски пазари и меѓународните економски движења.
Евентуалните потреси на европските пазари би можеле индиректно да се одразат врз македонската економија преку движењето на каматните стапки, трошоците за задолжување, вредноста на инвестициските портфолија, странските инвестиции и побарувачката за македонските извозни производи.
За македонските граѓани кои вложуваат во инвестициски фондови со изложеност на меѓународните пазари, актуелните предупредувања на ЕЦБ се дополнителен потсетник за значењето на диверзификацијата на инвестициите.
За разлика од класичното банкарско штедење, вложувањата во инвестициски фондови не гарантираат фиксен принос, а инвеститорите можат да загубат и дел од вложениот капитал.
Најновиот извештај на ЕЦБ покажува дека следната закана за глобалната финансиска стабилност не мора нужно да потекнува од банкарскиот сектор, туку може да произлезе и од растечките ризици во небанкарските финансиски институции.