Двата светски гиганти во индустријата за картични плаќања, Visa и Mastercard, побараа од американскиот суд да одобри спогодба вредна 38 милијарди долари, со која би се ставил крај на долгогодишниот судски спор со трговците поради обвиненијата за наплата на превисоки провизии при обработката на плаќањата со кредитни картички.

Американскиот окружен судија Брајан Коган на рочиштето одржано на 16 ноември не донесе конечна одлука за одобрување на спогодбата, но предупреди дека нејзиното отфрлање би можело дополнително да го пролонгира судскиот процес, кој трае веќе 21 година.

Предложената спогодба предвидува намалување на надоместоците што трговците ги плаќаат за прифаќање картички на Visa и Mastercard, но и поголема слобода при изборот на видовите платежни картички што ќе ги прифаќаат.

Потенцијални промени за милиони трговци

Според Reuters, со спогодбата би биле опфатени повеќе од 12 милиони трговци, додека одредени проценки укажуваат дека таа би можела да влијае врз работењето на повеќе од 20 милиони компании.

Visa и Mastercard се обврзуваат да ги намалат трансакциските надоместоци за 0,1 процентен поен во период од пет години, како и да ги ограничат меѓубанкарските надоместоци за стандардните потрошувачки кредитни картички на 1,25 проценти во период од осум години.

Една од најзначајните промени е ублажувањето на долгогодишното правило „Honor All Cards“, според кое трговците беа обврзани да ги прифаќаат сите картички од одредена картична мрежа или целосно да се откажат од нивното прифаќање.

Со новите правила, трговците би можеле да избираат помеѓу деловни, премиум и стандардни потрошувачки картички.

Надоместоците за картични плаќања достигнаа рекордни 118,8 милијарди долари

Според податоците на организацијата Merchants Payments Coalition, вкупните меѓубанкарски надоместоци за картичките на Visa и Mastercard во САД достигнале 118,8 милијарди долари во 2025 година, наспроти 111,2 милијарди долари во 2024 година и 25,6 милијарди долари во 2009 година.

Просечниот надоместок изнесувал 2,36 проценти.

Трговците со години ги обвинуваат картичните компании и банките дека преку координирано утврдување на надоместоците ги ограничуваат конкуренцијата и можноста за намалување на трошоците за обработка на плаќањата.

Потенцијалните економски придобивки би можеле да достигнат 224 милијарди долари

Нобеловецот и економист Џозеф Стиглиц и професорот на Универзитетот во Вашингтон, Кит Лефлер, кои биле ангажирани како експерти од тужителите, проценуваат дека предложените промени би можеле да им донесат на трговците заштеди од 38 милијарди долари до 2031 година.

Вкупните економски придобивки, вклучувајќи ги и потенцијалните придобивки за потрошувачите, би можеле да достигнат 224 милијарди долари.

Сепак, износот од 38 милијарди долари претставува проценета вредност на идните заштеди, а не директна парична исплата на трговците.

Walmart и големите трговски здруженија се против спогодбата

И покрај најавените промени, предложената спогодба наиде на значителен отпор. До судот се доставени повеќе од 1.000 приговори, меѓу кои и од американскиот малопродажен гигант Walmart и Националната федерација на трговци.

Противниците сметаат дека предложените мерки не обезбедуваат суштински структурни реформи и дека надоместоците за премиум и деловните картички и понатаму ќе останат превисоки.

Дополнително, трговците нема да имаат можност да избираат помеѓу различни издавачи на картички во рамките на иста категорија.

Претходната спогодба, вредна 30 милијарди долари, беше отфрлена од американскиот суд во јуни 2024 година, со образложение дека не обезбедува доволни придобивки за трговците.

Евентуалното одобрување на новата спогодба би претставувало една од најзначајните промени на американскиот пазар на картични плаќања во последните две децении, со потенцијални последици врз деловните модели на банките, картичните компании и трговците.