Европската централна банка оваа недела е сè поблиску до првото зголемување на каматните стапки од септември 2023 година, во обид да го запре новиот инфлациски притисок предизвикан од повисоките цени на енергенсите, војната на Блискиот Исток и поскапувањето на нафтата.

Според анкета на Reuters меѓу економисти, ЕЦБ на состанокот на 11 јуни се очекува да ја зголеми депозитната стапка на 2,25 проценти, а уште едно зголемување е можно во септември. Тоа би означило пресврт во монетарната политика, откако банката на 30 април ги задржа трите клучни каматни стапки непроменети, но предупреди дека ризиците за инфлацијата се зголемени.

Главната причина за новиот притисок врз ЕЦБ е растот на инфлацијата во еврозоната. Reuters објави дека инфлацијата повторно се зголемила во мај, што дополнително го засилило аргументот за каматно зголемување во јуни. Во фокусот се цените на енергијата и услугите, кои можат да ја оддалечат инфлацијата од среднорочната цел на ЕЦБ од 2 проценти.

ЕЦБ се наоѓа во тешка позиција. Од една страна, повисоките камати се класична алатка за смирување на инфлацијата – поскапуваат кредитите, ја намалуваат потрошувачката и го ладат пазарот. Од друга страна, европската економија не е во силна фаза, а ново затегнување на монетарната политика може дополнително да го забави растот и да ги зголеми трошоците за компаниите и граѓаните.

Затоа очекуваното зголемување не треба да се чита како знак дека европската економија е прегреана, туку како обид на централната банка да спречи енергетскиот шок да се претвори во поширока инфлациска спирала. Reuters претходно објави дека во ЕЦБ веќе имало силна расправа за каматно зголемување, откако инфлацијата во април скокнала над целта, а војната поврзана со Иран ги кренала цените на нафтата и создала нови индустриски тесни грла.

За граѓаните во еврозоната, повисоките камати најдиректно значат поскапи станбени, потрошувачки и деловни кредити, особено за оние со променлива каматна стапка. За компаниите, тоа значи повисоки трошоци за финансирање и поголема внимателност при инвестиции. За државите, пак, поскапува задолжувањето, што може да го стесни просторот за јавна потрошувачка.

За Македонија, ефектите се индиректни, но важни. Денарот е врзан за еврото, а домашниот финансиски систем внимателно ги следи движењата во еврозоната. Ако ЕЦБ влезе во нов циклус на зголемување на каматите, тоа може да влијае врз цената на задолжувањето, каматите на кредитите, приносите на депозитите и однесувањето на банките. Во исто време, посилно евро или повисоки европски камати можат да влијаат и врз капиталните текови и врз очекувањата на инвеститорите.

Но најголемиот ризик за Македонија останува ценовниот. Ако причината за повисоките камати е нов енергетски шок, тогаш домашната економија може да почувствува притисок преку поскапа нафта, повисоки транспортни трошоци и нови увозни цени. Во такво сценарио, каматната политика во Европа станува само еден дел од пошироката слика: граѓаните плаќаат поскапо и преку кредити, и преку секојдневната потрошувачка.

ЕЦБ засега се обидува да испрати порака дека ќе реагира, но внимателно. Во април банката наведе дека е посветена инфлацијата да се стабилизира на целта од 2 проценти во среден рок, но и дека ризиците за растот се влошени. Тоа значи дека секоја следна одлука ќе зависи од новите податоци за инфлацијата, цените на енергијата, платите и економскиот раст.

Ако ЕЦБ навистина ги зголеми каматите на 11 јуни, тоа ќе биде сигнал дека ерата на претпазливо мирување завршува. Европа повторно влегува во период во кој централната банка ќе мора да балансира меѓу две лоши опции: да ги остави цените да растат или да ја притисне економијата со поскапи пари. За граѓаните, и едното и другото има цена.