Македонскиот банкарски систем располага со стабилна капитална основа, значителни ликвидносни резерви и растечка депозитна база, покажуваат официјалните показатели на Народната банка и Македонската банкарска асоцијација, како и оценките на Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) и меѓународната рејтинг-агенција „Фич“. На крајот од јуни 2026 година, депозитите во банкарскиот систем достигнале 539,6 милијарди денари, кредитите изнесувале 440,6 милијарди денари, а стапката на капитална адекватност достигнала 19,52%. Податоците укажуваат на висока отпорност на банкарскиот сектор како целина, иако тоа не значи дека секоја банка поединечно има идентичен степен на ризик.
Во период кога јавноста внимателно ги следи случувањата поврзани со АЛТА банка АД Битола, повторно се отвора прашањето за финансиската состојба на целиот македонски банкарски систем.
Дали банките располагаат со доволно ликвидни средства? Колку се заштитени од потенцијални финансиски потреси? Дали депозитите продолжуваат да растат и што покажуваат меѓународните проценки?
Одговорите треба да се бараат во официјалните финансиски показатели, а не во шпекулациите или поединечните случувања.
Последните потврдени квартални податоци и оценките на меѓународните институции упатуваат на заклучок дека македонскиот банкарски систем како целина ја задржува финансиската стабилност, со солидни капитални и ликвидносни заштитни слоеви.
Капиталната адекватност достигна 19,52% – што значи овој показател?
Еден од најважните показатели за финансиската стабилност на банките е стапката на капитална адекватност.
Таа го покажува соодносот меѓу регулаторниот капитал на банките и нивната ризично пондерирана актива.
Поедноставено, станува збор за показател што помага да се оцени колкав капитал има банкарскиот сектор за покривање потенцијални загуби.
Според податоците на Македонската банкарска асоцијација, на 30 јуни 2026 година стапката на капитална адекватност на банкарскиот систем изнесувала 19,52%.
За споредба, на крајот од 2025 година изнесувала 19,45%, додека на крајот од март 2026 година била 19,12%.
Овие податоци покажуваат дека капиталната позиција на банкарскиот сектор се задржала на високо ниво и во првата половина од 2026 година.
ММФ во својот извештај од јуни годинава оцени дека македонските банки располагаат со силни капитални резерви и дека сите банки ги исполнувале применливите капитални барања на крајот од 2025 година.
Високата капитална адекватност е особено значајна при непредвидени финансиски шокови, бидејќи обезбедува дополнителна способност за апсорбирање загуби.
Сепак, капиталната адекватност не треба да се поистоветува со ликвидноста. Банка може да биде добро капитализирана, но да се соочи со краткорочен притисок ако голем број клиенти истовремено побараат повлекување средства.
Ликвидноста останува една од најважните предности на домашниот банкарски сектор
Ликвидноста ја претставува способноста на банките навремено да ги исполнуваат своите парични обврски.
Тоа подразбира располагање со готовина и други средства што можат релативно брзо да се претворат во пари.
За нејзино следење се користи стапката на покриеност со ликвидност, позната како LCR (Liquidity Coverage Ratio).
Овој показател ја мери способноста на банките со висококвалитетни ликвидни средства да покријат очекувани нето-парични одливи во период на ликвидносен стрес од 30 дена.
Регулаторниот минимум за LCR изнесува 100%.
Според оценката на ММФ, на крајот од 2025 година стапката на покриеност со ликвидност на македонскиот банкарски систем изнесувала 260,9%.
Тоа е повеќе од два и пол пати над минималното регулаторно барање.
Овој податок не значи дека банките можат веднаш да исплатат 260,9% од сите депозити. Тој се однесува на покриеноста на моделски определените нето-одливи во период на краткорочен стрес.
И покрај тоа, претставува значаен показател за расположливите ликвидносни резерви.
Во оценката на „Фич“, објавена кон крајот на септември 2026 година, исто така се наведува дека македонскиот банкарски сектор останува добро капитализиран и располага со солидна ликвидност.
Ова е важна независна потврда дека финансиската стабилност на домашните банки се оценува позитивно и од меѓународните институции.
Депозитите достигнаа 539,6 милијарди денари
Растот на депозитната база е уште еден важен показател за состојбата во банкарскиот систем.
Според статистичкиот преглед на Македонската банкарска асоцијација, вкупните депозити на крајот од јуни 2026 година изнесувале 539,6 милијарди денари.
За споредба, на крајот од март изнесувале 516,3 милијарди денари, а на крајот од 2025 година 509,8 милијарди денари.
Тоа значи дека само во второто тримесечје депозитите се зголемиле за приближно 23,3 милијарди денари, односно за околу 4,5%.
Во однос на крајот од 2025 година, зголемувањето изнесува околу 29,8 милијарди денари.
Од вкупната депозитна база на крајот од јуни, депозитите на домаќинствата достигнале 348,7 милијарди денари, додека депозитите на правните лица изнесувале 161,4 милијарди денари.
Растот на депозитите покажува дека банкарскиот систем продолжува да привлекува средства од граѓаните и компаниите.
Тоа е важен извор на финансирање за кредитната активност и поддршка за ликвидносната позиција.
Сепак, растот на депозитите е агрегатен показател и не значи дека сите банки забележуваат еднакви приливи.
Кредитите достигнаа 440,6 милијарди денари – депозитите се повисоки од кредитните пласмани
На крајот од јуни 2026 година, вкупните кредити во банкарскиот систем изнесувале 440,6 милијарди денари.
Од нив, кредитите на домаќинствата достигнале 229,4 милијарди денари, додека кредитите на правните лица изнесувале 212,8 милијарди денари, според објавените секторски статистички категории.
Споредувањето на вкупните кредити и депозити покажува дека депозитната база е поголема од кредитното портфолио.
Врз основа на објавените износи, кредитите претставуваат околу 81,6% од депозитите.
Овој сооднос покажува дека вкупната депозитна база е доволно голема за да го надмине обемот на кредитните пласмани.
Но тоа не значи дека преостанатите 18,4% од депозитите се слободна готовина што може веднаш да се исплати.
Дел од средствата се вложени во други инструменти, се користат за исполнување регулаторни барања или се поврзани со други позиции во билансите на банките.
За целосна проценка на ликвидноста затоа мора да се користат и посебните ликвидносни показатели.
Нефункционалните кредити се на ниско ниво
Квалитетот на кредитното портфолио е уште еден значаен фактор за отпорноста на банките.
Нефункционалните кредити се кредити кај кои постојат сериозни проблеми со наплатата или други околности што укажуваат на зголемен кредитен ризик.
Високо учество на ваквите кредити може да создаде финансиски притисок врз банките, бидејќи го зголемува ризикот од загуби.
Според оценката на „Фич“ за второто тримесечје од 2026 година, нефункционалните кредити во Македонија се на ниво од околу 2%.
Народната банка, пак, во извештајот за првото тримесечје од 2026 година објави дека стапката на нефункционални кредити достигнала историски ниско ниво од 1,9%.
Ниското учество на проблематичните кредити е позитивен сигнал за квалитетот на банкарските пласмани.
Но важно е да се има предвид дека брзиот кредитен раст и промените во економските услови можат со одредено задоцнување да влијаат врз наплатливоста на кредитите.
Затоа и меѓународните институции препорачуваат континуирано следење на кредитниот ризик, особено кај изложеностите поврзани со недвижностите.
Банкарскиот сектор остварил позитивен финансиски резултат
Покрај капиталот, депозитите и кредитното портфолио, стабилноста на банкарскиот сектор е поддржана и од позитивното финансиско работење.
Според податоците на Македонската банкарска асоцијација, во првата половина од 2026 година банкарскиот систем остварил финансиски резултат од 8,46 милијарди денари.
Показателот за поврат на просечната актива (ROA) изнесувал 1,8%, додека повратот на капиталот (ROE) бил 13,8%.
Профитабилноста им овозможува на банките да го зајакнуваат капиталот преку задржување дел од добивката и да инвестираат во подобрување на своите услуги и системи за управување со ризици.
Сепак, профитот сам по себе не е гаранција за финансиска стабилност.
Важни се и структурата на приходите, трошоците за финансирање, кредитниот ризик и начинот на кој банките ја распределуваат остварената добивка.
ММФ и „Фич“ ја потврдуваат отпорноста на македонскиот банкарски систем
Во извештајот по консултациите со Северна Македонија, објавен во јуни 2026 година, ММФ оцени дека финансискиот систем останува стабилен.
Според институцијата, банките се добро капитализирани и ликвидни, а резултатите од спроведените стрес-тестови укажуваат на отпорност на симулирани негативни економски сценарија.
Истовремено, ММФ предупредува дека брзиот кредитен раст и зголемената изложеност кон пазарот на недвижности бараат внимателно следење.
Слична оценка даде и меѓународната рејтинг-агенција „Фич“.
Во септемврискиот извештај за Македонија, агенцијата оцени дека банкарскиот сектор останува стабилен, со висока капитална адекватност и солидна ликвидност.
Овие оценки се значајни затоа што произлегуваат од независни институции што ја следат макроекономската и финансиската состојба на земјата.
Сепак, позитивната оценка за системот не треба да се толкува како гаранција дека никогаш не може да се појави проблем кај одделна банка.
Дали состојбата со АЛТА банка Битола претставува ризик за сите банки?
Случувањата со АЛТА банка АД Битола го зголемија вниманието на јавноста кон стабилноста на домашниот банкарски сектор.
Но потребно е јасно разграничување меѓу финансиската состојба на една институција и агрегатните показатели на целиот систем.
Привремената администрација во АЛТА банка Битола беше воведена по случувањата поврзани со нејзиниот мнозински акционер во Србија.
Народната банка претходно појасни дека македонската банка е ликвидна и добро капитализирана, а преземените мерки се насочени кон заштита на нејзиниот имот и интересите на депонентите.
Ова е важно бидејќи проблемот поврзан со сопственичката структура на една банка не е исто што и системски недостиг на ликвидност.
Достапните податоци за банкарскиот сектор како целина не покажуваат основа за заклучок дека сите банки се соочуваат со слични проблеми.
Сепак, целосната финансиска стабилност бара и редовна супервизија на секоја банка поединечно.
Колку се заштитени депозитите на граѓаните?
Во Македонија функционира законски систем за осигурување на депозитите.
Според правилата на Фондот за осигурување на депозити, депозитите на физичките лица се осигурени до денарска противвредност од 30.000 евра по депонент во една банка, под условите утврдени со закон.
Овој механизам е еден од инструментите за заштита на штедачите и одржување на довербата во банкарскиот систем.
Но осигурувањето на депозитите не е исто што и гаранција дека сите средства, независно од износот, се покриени во секоја ситуација.
Исто така, активирањето на обесштетувањето зависи од исполнувањето на законските услови.
Затоа граѓаните треба да ги разликуваат редовното користење банкарска сметка, привремените супервизорски мерки и постапките во кои може да се активира осигурувањето на депозитите.
Кои ризици остануваат за македонските банки?
Иако актуелните показатели се поволни, банкарскиот сектор не е изолиран од економските ризици.
Меѓу најважните фактори што треба да се следат се инфлацијата, каматните стапки, економскиот раст, финансиската состојба на компаниите и движењата на пазарот на недвижности.
ММФ посебно укажува на ризиците поврзани со брзиот раст на кредитирањето и изложеноста кон недвижностите.
Ако економските услови се влошат, тоа може да влијае врз способноста на дел од кредитокорисниците навремено да ги исполнуваат обврските.
Потенцијални ризици постојат и во областа на сајбербезбедноста, оперативните системи и прекуграничните финансиски врски.
Поради тоа, високата ликвидност и капиталната адекватност треба да се одржуваат преку постојано следење на ризиците, а не да се третираат како трајна и непроменлива состојба.
Заклучок: Системот е стабилен, но довербата треба да се темели на проверени показатели
Последните потврдени секторски податоци и оценките на меѓународните институции покажуваат дека македонскиот банкарски систем како целина располага со значајна финансиска отпорност.
Капиталната адекватност од 19,52%, депозитите од 539,6 милијарди денари, солидната ликвидносна покриеност и релативно ниското учество на нефункционалните кредити претставуваат важни показатели за стабилноста на системот.
Позитивната оценка на ММФ и „Фич“ дополнително ја поткрепува оваа слика.
Но стабилноста не значи отсуство на ризици.
Одделни банки може да имаат различни деловни модели, сопственички структури и финансиски изложености, поради што е неопходно секоја институција да биде предмет на соодветен надзор.
Во актуелните околности, најважната порака е дека проблем кај поединечна банка не треба автоматски да се поистоветува со проблем во целиот македонски банкарски систем. Расположливите податоци укажуваат на добро капитализиран и ликвиден сектор, но зачувувањето на таа стабилност бара внимателна супервизија, транспарентност и континуирано управување со ризиците.