На Први мај, кога светот барем симболично се враќа кон прашањето за трудот, новата анализа на Oxfam и Меѓународната конфедерација на синдикати (ITUC) ја отвора старата, но сè поостра рана на современата економија: богатството се создава колективно, но сè почесто се распределува пирамидално.

Според анализата на Oxfam и ITUC, платите на извршните директори во најголемите светски корпорации во 2025 година пораснале 20 пати побрзо од платите на работниците. Во реални услови, директорските примања лани се зголемиле за 11 проценти, додека просечната работничка плата на глобално ниво пораснала за само 0,5 проценти.

Тоа не е само економска статистика. Тоа е опис на систем во кој наградата за врвот станува сè поголема, а сигурноста на мнозинството сè покревка.

Бројки што не звучат како економија, туку како предупредување

Анализата опфаќа 1.500 од најплатените корпорации во 33 земји што објавиле податоци за платите на своите извршни директори за 2025 година. Просечниот извршен директор добил 8,4 милиони долари во плата и бонуси. За да ја заработи истата сума, на просечниот работник во светот би му биле потребни 490 години.

Уште посимптоматично е долгорочното движење. Од 2019 до 2025 година, реалните плати на работниците глобално се намалиле за 12 проценти, додека реалните примања на извршните директори пораснале за 54 проценти. Во превод, работникот не само што не фаќа чекор со врвот, туку во многу случаи се движи наназад.

Највисоките директорски пакети ја покажуваат и логиката на корпоративната моќ. Неколку големи компании, меѓу кои се споменуваат Blackstone, Broadcom и Goldman Sachs, пријавиле исплати од над 100 милиони долари за своите први луѓе. Десетте најплатени извршни директори заедно заработиле повеќе од 1 милијарда долари.

Кога дивидендата станува побрза од платата

Проблемот не завршува кај платите на директорите. Oxfam и ITUC укажуваат и на друг канал преку кој богатството се концентрира: дивидендите. Речиси 1.000 милијардери, чии инвестициски портфолија биле идентификувани во анализата, во 2025 година заедно добиле 79 милијарди долари дивиденди.

Тоа е темпо од околу 2.500 долари во секунда. Просечниот милијардер, според анализата, добил повеќе од дивиденди за помалку од два часа отколку што просечниот работник заработува за цела година.

Овој контраст ја покажува суштината на современиот јаз: трудот останува врзан за време, напор и месечна плата, додека капиталот сè почесто заработува автоматски, невидливо и побрзо од човечкиот работен ден.

Нееднаквоста не е само морално прашање

На прв поглед, ваквите податоци лесно се читаат како приказна за неправда. Но тие се и предупредување за стабилноста на општествата. Кога работниците чувствуваат дека економскиот раст не стигнува до нив, довербата во институциите слабее. Кога платата не го следи трошокот на животот, работата го губи достоинството. Кога врвот се наградува и во криза, а мнозинството штеди на основни потреби, економијата престанува да биде заеднички договор.

Во таа точка прашањето не е дали некој директор треба да биде добро платен. Прашањето е дали постои граница по која платата веќе не ја мери одговорноста, туку ја покажува моќта. И дали општеството може долго да функционира кога работникот го создава производот, услугата, профитот и вредноста, а сепак останува најлесно заменливиот дел од системот.

Работата како вредност, не како трошок

Oxfam и ITUC повикуваат на ограничување на прекумерните директорски плати, поправедно оданочување на супербогатите и минимални плати што ќе го следат барем растот на инфлацијата и ќе овозможат достоинствен живот. Во основата на тој повик стои едноставна идеја: економијата не смее да ја третира работата како трошок што треба да се намали, туку како човечка вредност што треба да се заштити.

На Први мај, оваа анализа звучи како точен пресек на времето во кое живееме. Работничките права не исчезнуваат одеднаш. Тие прво се релативизираат, потоа се одложуваат, па се заменуваат со фрази за продуктивност, флексибилност и конкурентност. А кога ќе се погледнат бројките, станува јасно дека најголемата продуктивност сè почесто завршува на најтесниот врв.

Затоа е ова приказна за тоа кој има право на плодот од заедничкиот труд – и колку долго едно општество може да се нарекува праведно ако работата го полни богатството, а сиромаштијата ја носи работникот.