Разликите меѓу европските земји се големи: во 22 од 30 анализирани држави задолжителните пензиски системи не обезбедуваат пензија во висина од 70 проценти од бруто-платата. Најголем недостиг имаат Литванија, Ирска, Полска и Хрватска.

Вработените низ Европа би можеле да се соочат со голема разлика меѓу пензијата што ја очекуваат од државниот систем и приходите што ќе им бидат потребни за достоинствен живот во староста. Според истражување на Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД), во 22 од 30 анализирани европски земји задолжителните пензиски системи нема да обезбедат пензија во висина од 70 проценти од бруто-платата. Тоа значи дека многу вработени ќе мора дополнително да штедат во текот на работниот век.

Најголем недостиг во однос на заработката е забележан во Литванија (20,7 проценти), Ирска (19,4 проценти), Полска (17,3 проценти) и Хрватска (15,7 проценти). Меѓу земјите со значителна разлика се и Словенија (12,5 проценти), Летонија (12,3 проценти), Естонија (12,2 проценти), Швајцарија (12,1 процент) и Германија (11,1 процент).

Од друга страна, најмала разлика имаат Турција (0,4 проценти), Шведска (2,2 проценти), Словачка (3,9 проценти) и Бугарија (4,4 проценти).

Колку дополнително би требало да издвојуваат?

Според процените за 2025 година, маж со просечна заработка во Швајцарија би требало дополнително да штеди дури 1.084 евра месечно за да го достигне посакуваното ниво на пензија. Во Ирска потребната сума би изнесувала 974 евра, на Исланд 716 евра, во Германија 617 евра, а во Белгија 556 евра.

Во Обединетото Кралство дополнителната месечна заштеда се проценува на 494 евра, во Полска на 360 евра, додека во Франција би изнесувала 238 евра. Во земјите со помали разлики, потребните издвојувања се значително пониски, пишува „Еуроњуз“.

Сепак, експертите предупредуваат дека и помалите суми можат да претставуваат голем товар во земјите со пониски плати. Просечната бруто-месечна плата во 2025 година се движела од 1.549 евра во Турција до 8.957 евра во Швајцарија.

Зошто постојат толку големи разлики меѓу земјите?

Висината на потребната дополнителна заштеда првенствено зависи од тоа колкав приход вработените можат да очекуваат од задолжителниот пензиски систем. Колку е пониска државната пензија во однос на поранешната заработка, толку е поголема потребата од доброволно штедење.

Експертите објаснуваат дека разликите се резултат на различните пензиски политики, но и на економските и општествените околности. Во Полска, големиот јаз е поврзан со намалувањето на државните пензии по преминот кон пазарна економија, додека во Ирска се поврзува со традиционално ниските задолжителни пензии. Шведска, од друга страна, има посилен систем на јавно пензиско осигурување.

Сепак, малата разлика не мора нужно да значи и подобар животен стандард за пензионерите. Во Турција, на пример, дел од населението што работи во неформалниот сектор останува надвор од задолжителниот пензиски систем. Важна е и куповната моќ, односно колку реално може да се купи со добиената пензија.

Според податоците на Евростат, просечните издвојувања за старосни пензии во Европската Унија во 2023 година изнесувале околу 1.440 евра месечно по корисник. Сепак, овој податок ги опфаќа и пензионерите со пократок работен стаж, додека процените на ОЕЦД се однесуваат на вработените што допрва влегуваат на пазарот на трудот и се очекува да остварат целосен работен стаж.

Може ли ситуацијата да се промени?

ОЕЦД нагласува дека процените се засноваат на претпоставката дека постојните правила на пензиските системи ќе останат непроменети до моментот кога сегашните вработени ќе се пензионираат. Идните промени, како што е зголемувањето на старосната граница за пензионирање, би можеле да влијаат врз висината на потребната дополнителна заштеда.

Експертите предупредуваат и дека доброволното штедење често не е доволно, особено кај луѓето со пониски примања. Многумина ги потценуваат идните потреби, им даваат предност на тековните трошоци или едноставно немаат доволно пари за редовно да издвојуваат средства за пензија.

Како пример, ОЕЦД наведува вработен кој пред пензионирањето заработува 3.000 евра месечно. За да има пензија во висина од 70 проценти од платата, би му биле потребни 2.100 евра. Ако државната пензија изнесува 1.500 евра, разликата од 600 евра би требало да ја обезбеди преку дополнително штедење. Според моделот од истражувањето, издвојување околу девет проценти од заработката во текот на целиот работен век би можело да го покрие овој недостиг.

А колку штедат Македонците?

Северна Македонија не е членка на ОЕЦД и не е опфатена во ова истражување, па за неа нема пресметка колку дополнително треба да се штеди за пензија во висина од 70 проценти од платата. Домашните податоци сепак покажуваат колку граѓаните веќе имаат заштедено во приватните пензиски фондови. Вработените опфатени со вториот пензиски столб, покрај придонесот во државниот Фонд на ПИОСМ, издвојуваат и 6 проценти од бруто-платата на своја индивидуална сметка во задолжителен приватен пензиски фонд. Според Агенцијата за супервизија на капитално финансирано пензиско осигурување (МАПАС), на крајот на октомври 2026 година во задолжителните пензиски фондови членувале 645.844 лица, а нето-вредноста на нивните средства изнесувала 218,31 милијарди денари, или околу 3,5 милијарди евра. Тоа во просек е околу 338.000 денари, односно приближно 5.500 евра по член, иако износите многу се разликуваат според возраста, работниот стаж и платата.

Доброволно, надвор од задолжителниот систем, штедат многу малку граѓани. Во доброволните пензиски фондови, односно во третиот столб, на крајот на октомври членувале 37.789 лица, со вкупни средства од 5,42 милијарди денари, или околу 88 милиони евра. Тоа се помалку од шест членови на секои сто членови на задолжителните фондови. Ова е важно затоа што ОЕЦД во својот пример пресметува дека за пензија од 70 проценти од платата е потребно дополнително штедење од околу девет проценти од заработката во текот на целиот работен век. Шесте проценти што македонскиот вработен ги издвојува во вториот столб не се дополнително штедење, туку дел од задолжителниот пензиски придонес.

Вториот столб сè уште е во рана фаза. Според МАПАС, заклучно со 30 јуни 2026 година пензија од задолжителното капитално финансирано осигурување примале само 147 лица. Во моментов се води и јавна дебата за иднината на вториот столб, во која Владата отвора можност за реформи, а пензиските друштва предупредуваат дека средствата на членовите се нивен личен имот.

Заклучокот на експертите е дека државната пензија не може секогаш да се смета за единствен извор на приходи во староста. Можноста за дополнително штедење, сепак, значително зависи од висината на платата, пензискиот систем и животните трошоци во секоја земја.