Светската економија и натаму бележи раст, но високите цени, скапото задолжување и геополитичките тензии сè повеќе го ограничуваат просторот за справување со нови кризи. Директорката на Меѓународниот монетарен фонд (ММФ), Кристалина Георгиева, предупреди дека централните банки можеби ќе мора подолго да ја задржат рестриктивната монетарна политика, доколку инфлациските притисоци продолжат.
На Годишните средби на ММФ и Светската банка во Бангкок, Георгиева оцени дека глобалната економија досега успешно се справувала со повеќе последователни кризи, но дека нејзината способност да издржи нови потреси постепено се намалува. Високите цени на храната и енергијата, растечкиот јавен долг и неизвесноста поради војната на Блискиот Исток создаваат дополнителни пречки за економскиот раст и финансиската стабилност.
„Инфлацијата во многу земји останува упорно висока“, предупреди Георгиева на 14 октомври, посочувајќи дека економската отпорност почнува да ги достигнува своите граници. Според неа, во многу земји е оправдан претпазлив пристап кон монетарната политика, вклучително и задржување на каматните стапки на повисоко ниво, доколку притисокот врз цените продолжи.
Инфлацијата веќе не е поттикната само од традиционалните фактори. Покрај поскапувањето на енергијата и храната, дополнителен притисок создаваат и големите инвестиции во вештачката интелигенција. Изградбата на центри за податоци и технолошка инфраструктура ја зголемува побарувачката за енергија, опрема и капитал, што може дополнително да влијае врз цените.
Светската економија така се соочува со две спротивставени сили: енергетската криза го забавува растот, додека инвестицискиот бран во технологијата го поттикнува. Сепак, придобивките не се подеднакво распределени. Земјите што произведуваат чипови и напредна технологија имаат поголеми можности за економски напредок, додека државите зависни од увоз на енергија се соочуваат со повисоки трошоци.
Според октомвриските прогнози на ММФ, светската економија годинава ќе порасне за 3,1 процент, а во 2027 година за 3,4 проценти. Истовремено, глобалната инфлација се очекува да достигне 4,7 проценти во 2026 година, главно поради поскапувањето на енергијата и храната. Проекциите покажуваат дека растот продолжува, но останува изложен на значителни ризици.
Дополнителен проблем е јавниот долг, кој според ММФ е на највисоко ниво од Втората светска војна. Се очекува тој да надмине 100 проценти од светскиот бруто-домашен производ пред 2030 година. Високите каматни стапки го поскапуваат отплаќањето на долговите, а владите имаат сè помалку простор за ново задолжување и мерки за поддршка на економијата.
Георгиева предупреди дека владите не можат да се потпираат единствено на идниот економски раст за да ги надминат фискалните проблеми. Таа нагласи дека се потребни подобро управување со јавните финансии, поефикасно трошење на буџетските средства и мерки за зголемување на продуктивноста.
Особено чувствителна останува економската состојба во Европа. ММФ предвидува раст од само 1,1 процент во еврозоната во 2026 година и 1,2 проценти во 2027 година. Инфлацијата во земјите што го користат еврото се очекува да изнесува 3,1 процент во 2026 година, а постепено да се намали на 2,2 проценти до 2028 година.
Фондот предупредува дека европските влади ќе мора да го забрзаат економскиот раст или да го намалат задолжувањето за да ја зачуваат одржливоста на јавните финансии.
За граѓаните и компаниите, продолжената неизвесност околу каматните стапки значи дека поевтинувањето на кредитите можеби нема да се случи толку брзо колку што се очекува. Повисоките трошоци за финансирање можат да ги одложат инвестициите, да ја намалат побарувачката за недвижности и да го ограничат трошењето на домаќинствата.
Предупредувањата на ММФ не значат дека сите централни банки нужно ќе ги зголемат каматните стапки, но укажуваат дека борбата против инфлацијата сè уште не е завршена. Георгиева повика на поголема меѓународна соработка и претпазливост во услови кога високите цени, геополитичките ризици и технолошките промени истовремено влијаат врз светската економија.