Поскапувањето на храната во Европа сè уште не е завршено. Иако инфлацијата покажува знаци на забавување, основните прехранбени производи и натаму се под притисок поради климатските промени, повисоките транспортни трошоци и геополитичките тензии. На ова предупредуваат аналитичарите на Европската централна банка (ЕЦБ) во анализа објавена на 20 октомври 2026 година.
Од банката посочуваат дека смирувањето на вкупната инфлација не значи и брзо намалување на цените на храната. Додека енергетските пазари покажуваат одредена стабилизација, прехранбениот сектор и натаму се соочува со поскапувања предизвикани од повисоките производствени трошоци и намалената понуда на земјоделски производи.
Особено загрижувачки се последиците од сушите во јужна и централна Европа во текот на летото. Намаленото производство на овошје, зеленчук, житни култури и маслиново масло создава дополнителен притисок врз пазарот. Кога земјоделското производство опаѓа, поскапуваат суровините, а повисоките трошоци постепено се пренесуваат и врз крајните потрошувачи.
Според анализата на економистите на ЕЦБ, климатските фактори сè повеќе влијаат врз движењето на цените на храната и веќе не можат да се сметаат за привремена појава. Ова го отежнува враќањето на цените на пониско ниво, дури и кога другите компоненти на инфлацијата покажуваат знаци на смирување.
Последиците не се ограничени само на земјите од еврозоната. Поскапувањата на европските пазари брзо се прелеваат и во регионот, особено во државите што зависат од увоз на земјоделски производи и прехранбени артикли.
Најголем товар чувствуваат домаќинствата со пониски приходи, кај кои храната зазема значителен дел од месечниот буџет. Секое ново поскапување го намалува просторот за други основни трошоци, меѓу кои здравствената заштита, образованието и културните активности.
Дополнителен проблем претставуваат трошоците за транспорт и логистика на меѓународните трговски коридори. Геополитичките тензии создаваат неизвесност во синџирите на снабдување, додека трговските маржи остануваат фактор што влијае врз конечните цени во продавниците.
ЕЦБ, и покрај очекувањата за постепено приближување на вкупната инфлација кон целта од два проценти, останува претпазлива во однос на натамошното олабавување на монетарната политика. Движењето на цените на храната и понатаму претставува ризик, а според анализата, притисокот врз потрошувачите може да продолжи и во текот на претстојните зимски месеци.