Во голем број европски земји сè потешко се доаѓа до стан, додека цените на недвижностите и кириите растат побрзо од приходите на граѓаните. Владите се обидуваат да ја ублажат станбената криза со различни мерки, од ограничување на висината на кириите до поттикнување изградба на нови станови.
Според податоците на Евростат, цените на недвижностите во Европската Унија од 2015 година пораснале за речиси 70 проценти, додека кириите се зголемиле за 25 проценти. Трошоците за домување во однос на приходите најмногу пораснале во Португалија, а веднаш зад неа е Холандија.
Шпанија е на петтото место меѓу земјите со најголем раст на трошоците за домување во однос на приходите, додека Грција е шеста. Во повеќе европски држави станбената криза предизвика масовни протести и сè посилен притисок врз владите да преземат конкретни мерки.
Шпанија: Ги ограничува кириите и туристичкото изнајмување
Левичарската влада во Шпанија во 2023 година донесе закон со кој се обидува да го зголеми бројот на социјални станови, да ги ограничи кириите во областите со голема побарувачка и да ги казнува сопствениците на празни станови. Сепак, предвидените мерки не ги спроведоа сите региони.
Барселона планира до крајот на 2028 година да престане да ги продолжува дозволите за околу 10.000 туристички апартмани. Градските власти сакаат овие станови повторно да ги вратат на пазарот за долгорочно изнајмување, со цел да ја зголемат понудата за локалното население.
Во септември, иселувањето на 80-годишна жена од мадридски стан во кој живеела седум децении предизвика бран протести. Случајот се случи непосредно пред распишувањето предвремени избори и дополнително го зголеми притисокот врз властите.
Премиерот Педро Санчез по генералниот штрајк претстави нови мерки за заштита на правото на домување. Меѓу нив се продолжување на забраната за иселување на ранливите категории граѓани до крајот на 2030 година и дополнителни мерки против шпекулациите со недвижности.
Португалија: Полесно иселување на станарите и повисоки даноци за странските купувачи
Во Португалија, мерките што парламентот ги изгласа во септември предизвикаа протести, особено реформата на пазарот за изнајмување станови. Со неа се предвидува поедноставување и забрзување на постапките за иселување на станарите кои не плаќаат кирија.
Десноцентристичката влада на премиерот Луис Монтенегро сака да ја зголеми понудата на станови за изнајмување преку даночни олеснувања за приватните сопственици. Истовремено, одлучи да ги зголеми даноците за купувачите на недвижности кои немаат живеалиште во Португалија.
Холандија: Ограничувањето на кириите ги натера сопствениците да продаваат станови
Холандската влада во 2024 година ги ограничи кириите за дел од становите во приватна сопственост, со цел да ја ублажи станбената криза. Сепак, голем број сопственици по воведувањето на мерката одлучија да ги продадат недвижностите, со што дополнително се намали понудата на станови за изнајмување.
Кириите за становите кои не се опфатени со регулацијата продолжија да растат. Владата летово најави нови мерки за забрзување на изградбата, со цел две третини од новите станови да бидат достапни за граѓаните, било за купување или за долгорочно изнајмување.
Франција: Сака повеќе станови и ги ублажува еколошките барања
Француската влада од 2023 година се обидува да ја зголеми понудата на станови преку поттикнување нова изградба и враќање на недвижностите на пазарот за изнајмување. Притоа е подготвена да ублажи дел од еколошките барања кои ги зголемуваат трошоците за сопствениците и инвеститорите.
Парламентот во моментов расправа за закон со кој би се ублажила обврската за енергетска реконструкција на становите со лоша изолација кои се изнајмуваат. Крајната десница успеа да протурка амандман со кој се предлага оваа обврска целосно да се укине.
Предлог-законот предвидува и поедноставување на административните постапки за изградба на станови, како и поголеми даночни олеснувања за приватните сопственици кои изнајмуваат недвижности. Владата очекува овие мерки да ги поттикнат инвестициите и да го зголемат бројот на достапни станови.
Германија: Полесна изградба и ограничување на кириите
Владата на канцеларот Фридрих Мерц овозможи отстапувања од локалните урбанистички планови за да ја забрза изградбата на станови. Општините кои ќе се одлучат за тоа можат да дозволат погуста градба и полесна пренамена на постојните објекти, но резултатите засега се скромни.
Германија од 2010 година ги ограничува кириите за новите договори во областите со најголем притисок на станбениот пазар. Овие мерки го забавија растот на цените за изнајмување, но истовремено имаа и негативни последици врз изградбата на нови станови.
Станбената криза повторно го зголеми интересот за станбените задруги, кои претставуваат модел меѓу приватното и социјалното домување. Задругите денес управуваат со приближно една десетина од германскиот фонд на станови за изнајмување.
Овој модел се смета за еден од начините за ограничување на шпекулациите со недвижности. Во Берлин, радикалната левица победи на последните избори со ветување дека становите на големите приватни сопственици ќе ги пренесе во јавна сопственост.
Сепак, правната изводливост на таквиот пренос на сопственоста и понатаму е неизвесна. Дебатата покажува колку станбеното прашање стана важно во германската политика, особено во големите градови каде кириите достигнуваат високи износи.
Велика Британија: Гради социјални станови и ги ограничува иселувањата
Британската лабуристичка влада се обидува да ја реши станбената криза преку зголемување на изградбата. Со буџетот обезбеди средства за 300.000 социјални и ценовно достапни станови, а предвиде и поддршка за граѓаните кои го купуваат својот прв стан во новоградба.
Со реформата на приватниот пазар за изнајмување се укина можноста сопствениците да ги иселуваат станарите без оправдана причина. Исто така, киријата може да се зголемува најмногу еднаш годишно, со што владата сака да обезбеди поголема сигурност и заштита за станарите.
И покрај најавените мерки, изградбата на нови станови и понатаму ја забавуваат високите трошоци за кредити, како и регулаторните и даночните ограничувања. Поради овие пречки, зголемувањето на понудата не се одвива со посакуваното темпо.
Италија: Планираат 100.000 станови со пониски кирии
Италијанската влада се соочи со протести поради високите трошоци за домување, по што одлучи да го намали данокот за договорените кирии. Целта е сопствениците да бидат поттикнати да ги изнајмуваат становите по однапред договорени и поповолни услови.
Владата донесе и долгорочен план со кој во следните десет години сака да обезбеди околу 100.000 станови со регулирани кирии. Дел од нив треба да бидат обезбедени преку реконструкција на постојните јавни станови, а останатите преку изградба на нови објекти со поедноставени постапки.
Грција: Го ограничува туристичкото изнајмување и ја поттикнува купопродажбата на прв стан
Грција се обидува да го ограничи силниот раст на туристичкото изнајмување, особено во Атина и Солун, каде сè потешко се наоѓа стан за долгорочно живеење. Властите значително ја ограничија и програмата „Златна виза“, наменета за странци кои купуваат недвижности во земјата.
За граѓаните кои купуваат прв стан, државата нуди субвенционирани станбени кредити со пониски каматни стапки. На овој начин сака да го олесни купувањето недвижност, особено за оние на кои високите цени и трошоците за задолжување им претставуваат најголема пречка.
Грчките власти нудат и субвенции за сопствениците кои ќе ги реновираат недвижностите и потоа ќе ги понудат за долгорочно изнајмување. Целта е да се зголеми бројот на достапни станови на пазарот и да се намали притисокот што туристичкото сместување го создава врз локалното население.